Tin tức
Sáng 11/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội nghe trình bày Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
Thiết lập thị trường tập trung và thị trường giao dịch OTC
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết việc xây dựng luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển đồng bộ các loại thị trường, chủ động hội nhập quốc tế; đồng thời, tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp phân tích, trên thế giới, thị trường hàng hóa phái sinh phát triển mạnh, là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá và chủ động kế hoạch sản xuất kinh doanh. Năm 2025, khối lượng giao dịch phái sinh niêm yết toàn cầu đạt 119,29 tỷ hợp đồng, trong đó phái sinh hàng hóa đạt khoảng 10,5 tỷ hợp đồng. Việt Nam có thế mạnh về sản xuất, xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà-phê, gạo, hồ tiêu, hạt điều. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2025 đạt gần 500 tỷ USD.
Tuy nhiên, giao dịch phái sinh vẫn chủ yếu gắn với các sở giao dịch nước ngoài, sản phẩm dựa trên hàng hóa thế mạnh trong nước còn hạn chế, chưa phát huy tương xứng với tiềm năng tham gia hình thành giá tham chiếu quốc tế.
Tuy nhiên, quy mô và thanh khoản thị trường còn hạn chế; số doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh tham gia phòng ngừa rủi ro còn ít. Phần lớn sản phẩm liên thông với sở giao dịch nước ngoài, chưa hình thành nhiều hợp đồng dựa trên hàng hóa Việt Nam và giá tham chiếu nội địa. Hạ tầng thanh toán bù trừ, quản trị rủi ro, kho bãi, giao nhận và giám sát dữ liệu cũng chưa đồng bộ.
Từ thực tiễn này, Chính phủ cho rằng cần ban hành Luật để tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất, hiện đại, vừa thúc đẩy phát triển thị trường, vừa kiểm soát rủi ro, hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất phòng ngừa biến động giá.
Theo Tờ trình, dự thảo Luật gồm 8 chương, 57 điều, quy định về thị trường hàng hóa phái sinh tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và thị trường giao dịch phi tập trung (OTC) thông qua tổ chức trung gian; liên thông thị trường qua biên giới; thành viên, nhà đầu tư; quản trị rủi ro, an toàn hệ thống; quản lý nhà nước, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp.
Theo Đề án phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045, mục tiêu đến năm 2030 là đưa 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch, hình thành giá tham chiếu cho 3-5 mặt hàng và đạt quy mô 8-10 triệu hợp đồng mỗi năm.
Một nội dung đáng chú ý là thiết kế Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở giao dịch hàng hóa. Đây là cấu phần hạ tầng cốt lõi, thực hiện thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ, quản trị rủi ro và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ giao dịch.
Dự thảo cũng quy định hoạt động của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong lĩnh vực này, bao gồm phòng ngừa, quản trị rủi ro; giao dịch với khách hàng, đối tác; nhận và chuyển tiếp lệnh; tự doanh, tạo lập thị trường, tham gia thành viên giao dịch, thành viên bù trừ và cung cấp dịch vụ thanh toán, tài sản bảo đảm trong phạm vi được cấp phép.
Đối với liên thông thị trường qua biên giới, dự thảo đặt ra yêu cầu lựa chọn, thẩm định đối tác, chấp thuận việc thiết lập mới hoặc thay đổi trọng yếu; đồng thời tuân thủ quy định về ngoại hối, thanh toán, phòng, chống rửa tiền, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và kiểm soát dòng tiền, dữ liệu xuyên biên giới.
Dự thảo hướng tới phát triển các sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam, phù hợp với mức độ chuẩn hóa và điều kiện thực tế của thị trường. Qua đó, tạo công cụ phòng ngừa rủi ro giá, tăng thanh khoản, từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước và giảm phụ thuộc vào giá tham chiếu, hạ tầng thị trường nước ngoài.
Đáng chú ý, doanh nghiệp nhà nước được giao dịch hàng hóa phái sinh để phòng ngừa, quản trị rủi ro phát sinh trực tiếp từ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Hiệu quả được đánh giá trên tổng thể công cụ phòng ngừa và rủi ro được bảo vệ, không chỉ căn cứ kết quả lãi, lỗ riêng của giao dịch phái sinh.
Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ mô hình quản lý, bảo vệ nhà đầu tư
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết nghiên cứu xây dựng Luật. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu, tuy nhiên, cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục rà soát, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan.
Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị hoàn thiện, bảo đảm phù hợp với tên gọi, thể hiện bao quát chính xác các nội dung chính của luật. Phân định rõ các giao dịch hàng hóa phái sinh thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này và các luật chuyên ngành.
Về quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát mô hình quản lý nhà nước, cơ chế quản lý, giám sát liên ngành, phân định rõ trách nhiệm các cơ quan quản lý chuyên ngành, xác định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm chính ngay trong luật này, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan quy định tại các văn bản luật, nghị định.
“Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách phát triển thị trường gắn với mục tiêu phòng ngừa rủi ro, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, quản trị rủi ro hệ thống. Các chủ thể tham gia thị trường hàng hóa phái sinh trên tinh thần tự nguyện, nhà nước không can thiệp hành chính, không bắt buộc giao dịch qua sở giao dịch hàng hóa làm mất đi tính cạnh tranh của các phương thức giao dịch khác, tăng tầng nấc trung gian và chi phí xã hội”, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nêu rõ.
Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cần đánh giá kỹ hơn mức độ rủi ro của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực phái sinh hàng hóa và nghiên cứu quy định trực tiếp tại luật này các giới hạn rủi ro tài chính đặc thù khi thử nghiệm.
Về thị trường hàng hóa phái sinh tập trung và thị trường hàng hóa phái sinh OTC, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đề nghị bổ sung đánh giá đầy đủ và rà soát mô hình doanh nghiệp nhà nước đối với Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ. Tận dụng tối đa các thiết kế hạ tầng sẵn có trên thị trường tài chính để bảo đảm tổ chức vận hành thị trường hàng hóa phái sinh an toàn, hiệu quả.
Ngoài ra, cần rà soát điều kiện về năng lực tài chính, công nghệ, quản trị rủi ro đối với sở giao dịch hàng hóa, trung tâm thanh toán bù trừ và thành viên. Hoàn thiện các quy định về ký quỹ, quỹ hỗ trợ thanh toán, giới hạn vị thế, giá tham chiếu, giá thanh toán, giao nhận vật chất, quyền tự quản và cơ chế kiểm tra, giám sát.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cần rà soát việc phân loại nhà đầu tư, bảo đảm cơ chế bảo vệ phù hợp với mức độ rủi ro của sản phẩm, khả năng nhận diện và chịu rủi ro của từng nhóm. Mục đích tham gia thị trường của nhà đầu tư, quản lý tách biệt an toàn tiền, tài sản, tài sản ký quỹ và quyền lợi của khách hàng.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị làm rõ cơ chế liên thông thị trường qua biên giới, kiểm soát dòng tiền ký quỹ, thanh toán và dữ liệu xuyên biên giới; đồng thời quy định chặt chẽ điều kiện, thẩm quyền, thời hạn và cơ chế kiểm soát đối với các biện pháp can thiệp khẩn cấp. Việc xử lý rủi ro cần đủ nhanh, đủ mạnh để bảo vệ hệ thống, ngăn ngừa hiệu ứng dây chuyền, nhưng vẫn phải bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của nhà đầu tư.
Cơ quan thẩm tra đề nghị các đại biểu Quốc hội tập trung thảo luận về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; mô hình quản lý nhà nước; chính sách phát triển thị trường; tổ chức thị trường và hạ tầng giao dịch, thanh toán; liên thông thị trường qua biên giới; quản trị rủi ro và an toàn hệ thống.
(Nguồn: Báo Nhân dân)
