Đào tạo nghề: cung cầu vẫn chênh lệch

Cả nước hiện có 151 trường Cao đẳng nghề, 307 Trung cấp nghề, 869 Trung tâm dạy nghề và hơn 1.000 cơ sở khác tham gia dạy nghề. Mỗi năm tuyển sinh học nghề hơn 1 triệu người. Cụ thể, năm 2012 tổng số tuyển sinh hơn 1 triệu 4 trăm nghìn người, trong đó Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề là trên 213 nghìn người. Số còn lại là sơ cấp nghề và dạy nghề dưới 3 tháng, (giảm hơn 15% so với năm 2011- số liệu của Tổng cục dạy nghề). Hiện nước ta đã có cơ chế, chính sách, chiến lược dạy nghề cũng như chương trình dạy nghề và chính sách mỗi ngày một tăng, nhưng việc dạy nghề của chúng ta vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế, thậm chí có năm còn hụt chỉ tiêu. Học sinh chưa ham muốn học nghề. Trong khi đó, lao động có tay nghề vẫn thiếu.

Tại Hội thảo “Học nghề - Việc làm bền vững” do Ủy ban Nhân dân tỉnh Long An phối hợp với Bộ Lao động Thương binh và Xã hội tổ chức vừa qua, Bà Nguyễn Thị Hằng- Chủ tịch Hiệp hội và Nghề công tác xã hội Việt Nam- Nguyên Bộ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đặt vấn đề “vì sao đào tạo nghề chưa thu hút được học viên? do chính sách, luật pháp chưa phù hợp hay là cung cầu lao động về chất lượng chưa bảo đảm và người tuyển dụng lao động chưa thỏa mãn, hay là họ chưa gặp nhau…Hay là do chúng ta tổ chức thực hiện kém, tuyên truyền vận động kém, xu hướng đại học hóa, bằng cấp hóa và thất nghiệp nhiều sau khi ra trường là một thực tế đang diễn ra ở nước ta”.
Theo ông Nguyễn Văn Bon- Giám đốc Sở Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh Long An, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh chưa ham muốn học nghề là do hiệu quả việc tuyên truyền chưa cao, nội dung và hình thức tuyên truyền chưa phong phú, chưa phù hợp với trình độ nhận thức, điều kiện sinh sống của người lao động nên chưa tác động đến ý thức tham gia học nghề. Trong khi đó, công tác định hướng phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS vào học nghề chưa được các cấp, các ngành thực sự quan tâm nên các cơ sở dạy nghề không có nguồn tuyển sinh đào tạo nghề. Kinh phí đầu tư ngân sách nhà nước cho các cơ sở dạy nghề công lập hằng năm có tăng nhưng chưa tương xứng với tốc độ tăng quy mô và yêu cầu nâng cao chất chượng đào tạo. Công tác xã hội hóa dạy nghề tuy phát triển nhưng chưa tương xứng với tiềm năng và yêu cầu. Trong bài tham luận của mình, ông Nguyễn Văn Bon cho rằng: "Quan hệ phối hợp giữa cơ sở dạy nghề với doanh nghiệp trong đào tạo nghề và giải quyết việc làm còn chưa chặt chẽ, hình thức liên kết đào tạo chưa đa dạng, phong phú".

Trên thực tế, chúng ta cũng thực hiện công tác định hướng phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS vào học nghề nhưng do đại đa số người dân nhận thức “thích làm thầy hơn làm thợ”. Tâm lý coi trọng bằng cấp vẫn còn phổ biến trong xã hội, thông tin về thị trường lao động còn nghèo nàn, nên đại đa số học sinh sau khi tốt nghiệp THCS đều chọn con đường học lên THPT và sau khi tốt nghiệp THPT là con đường vào Đại học, Cao đẳng.
Một điểm nữa khiến cho việc đào tạo nghề khan hiếm học viên, đó là cơ sở vật chất không đáp ứng yêu cầu như thực tế, giáo trình dạy mang tính lí thuyết nhiều hơn thực hành. Ông Nguyễn Xuân Tiên- Trưởng trung tâm tuyển sinh quan hệ doanh nghiệp và giới thiệu việc làm, cho biết:

Trong khi đó, thông tin về thị trường lao động ở nước ta còn nghèo nàn, ngân sách hỗ trợ cho học viên các trường trung cấp nghề còn hạn chế, chưa đảm bảo việc làm sau khi học nghề, thu nhập thấp…nên chưa thu hút các em tham gia học nghề. Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết cho rằng:

Nhấn mạnh việc khuyến khích học sinh vào luồng học nghề bằng các chính sách cụ thể, bà Nguyễn Thị Hằng - Chủ tịch Hiệp hội và Nghề công tác xã hội Việt Nam, cho biết:

Công tác định hướng phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong việc thu hút học sinh đến với việc học nghề. Trong đó, cần tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức công tác hướng nghiệp, liên kết giữa trung tâm và doanh nghiệp để tạo công ăn việc làm cho học viên sau khi tốt nghiệp. Ông Nguyễn Quang Bình- hiệu trưởng Trường trung cấp nghề Bách Khoa Aptech cho biết:

Như vậy, để thu hút học sinh đến với học nghề, ngoài công tác định hướng phân luồng học sinh, các chính sách khuyến khích vào học nghề,…thì cũng cần nói đến chất lượng đào tạo nghề và việc làm sau khi học nghề. Vì nó quyết định đến sự thành bại của người học nghề. Nói đến vấn đề này, PGS.TS Dương Đức Lân- Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề cho biết:

Nguồn lao động ta có thừa, nhưng trước yêu cầu của xã hội là lao động lành nghề thì ta lại “thừa lượng, thiếu chất”, một phần do những suy nghĩ cố hữu từ gia đình “ thích làm thầy hơn thợ”, một phần do công tác hướng nghiệp từ nhà trường, cơ sở vật chất, chế độ đãi ngộ…dẫn đến việc chênh lệch cung cầu về lao động như hiện nay. Chúng ta đang hướng vào công nghiệp công nghệ cao, giàu hàm lượng chất xám, ít thâm dụng lao động, nhưng cũng rất cần những công nhân lành nghề, kĩ thuật cao…làm giá trị trung gian để tạo nên mắt xích trong từng ngành, từng lĩnh vực để nâng cao giá trị sản xuất.