Tin tứcCó lẽ vì thế mà câu hỏi đặt ra trong cuốn sách "Hai mặt của gia đình" của Tiến sĩ tâm lý trị liệu Choi Kwanghyun vẫn luôn khiến người đọc phải dừng lại: Vì sao gia đình, những người gần chúng ta nhất, lại có thể trở thành nơi khiến chúng ta tổn thương nhiều nhất? Vì sao có những người sống giữa gia đình nhưng vẫn cảm thấy cô đơn? Và vì sao những cảm xúc mạnh mẽ nhất đôi khi lại được bộc lộ với chính những người mà ta yêu thương?
Cuốn sách đặt gia đình ở một vị trí rất đặc biệt: đó vừa là nơi tiếp thêm sức mạnh, vừa có thể khiến đôi vai con người thêm nặng trĩu; vừa là nơi có tình yêu thương, vừa có thể tồn tại sự tổn thương, xa cách và thậm chí cả sự ghét bỏ.
Đọc những điều ấy vào lúc này, người ta khó không nghĩ đến một sự việc đang gây chú ý trên mạng xã hội: nhóm Facebook mang tên “Con ghét bố mẹ”.
Tính đến tối 4/10, nhóm đã có hơn 395.000 thành viên, tăng rất nhanh chỉ trong vài ngày. Con số ấy đủ lớn để khiến người ta giật mình. Nhưng có lẽ điều đáng suy nghĩ không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu người đã bấm nút tham gia, mà còn ở câu hỏi phía sau: Vì sao một câu nói tưởng như nghịch chuẩn, “con ghét bố mẹ”, lại có thể chạm vào nhiều người đến vậy?
Không phải lúc nào “ghét” cũng là ghét
Theo TS. Phạm Thị Thúy (Giảng viên Học viện Chính trị khu vực 2, chuyên viên tham vấn Nhà văn hóa Phụ nữ TPHCM), phía sau việc một số bạn trẻ tìm đến nhóm “Con ghét bố mẹ” có thể là nhiều nhu cầu khác nhau: nhu cầu giải tỏa những cảm xúc tiêu cực liên quan đến mối quan hệ với ba mẹ, nhu cầu được lắng nghe và tìm kiếm sự đồng cảm, nhu cầu tìm hiểu tâm lý của những người đồng trang lứa, thậm chí đơn giản là sự tò mò.
“Dù tên nhóm ‘Con ghét bố mẹ’ gây cảm giác tiêu cực và nhạy cảm nhưng nhu cầu về một kênh/không gian để bày tỏ, giải tỏa cảm xúc là hoàn toàn chính đáng đối với các con”, chuyên gia nhận định.
Nhìn từ góc độ ấy, một cộng đồng trực tuyến có thể trở thành nơi người trẻ tìm thấy cảm giác mình không phải người duy nhất đang trải qua những điều ấy.
Gia đình vốn được xem là nơi gần gũi nhất, nhưng đôi khi người ta lại phải tìm đến những người xa lạ để kể chuyện về gia đình mình.
Họ kể với những người không biết mình là ai, chưa từng gặp mình, thậm chí có thể không biết tên thật của mình. Nhưng ở đó, họ có thể viết ra một điều mà nhiều năm qua chưa từng nói thành lời.
Có lẽ bởi trong gia đình, mỗi câu nói đều mang theo lịch sử của một mối quan hệ.
Một lời góp ý của người ngoài có thể chỉ là lời góp ý. Nhưng cùng câu nói ấy từ ba mẹ, người con có thể nghe thấy cả những lần bị so sánh trước đây.
Những xung đột hiện tại vì thế đôi khi không đứng một mình. Chúng kéo theo những ký ức cũ, những kỳ vọng cũ, những điều từng không được nói ra.
Đó cũng là một trong những điều Hai mặt của gia đình muốn người đọc nhìn thấy: những tổn thương trong gia đình không phải lúc nào cũng bắt đầu từ một sự việc vừa xảy ra. Có những nỗi đau đã đi qua nhiều năm tháng, được mang theo trong cách một người suy nghĩ, lựa chọn, yêu thương và phản ứng với những người thân của mình.
Gia đình, theo cách ấy, không chỉ là nơi chúng ta lớn lên.
Đó còn là nơi chúng ta học cách yêu một người, học cách cãi nhau, học cách im lặng, học cách xin lỗi, học cách tha thứ và đôi khi cũng học cả cách làm tổn thương người khác.
Câu chuyện sẽ trở nên đơn giản nếu chỉ đặt ba mẹ vào vị trí của người gây tổn thương và con cái vào vị trí của nạn nhân.
Ba mẹ cũng từng là những đứa trẻ
Họ bước vào vai trò làm ba, làm mẹ với chính những ký ức, niềm tin và cách giáo dục mà họ từng được nhận. Có người từng lớn lên trong một gia đình ít lời yêu thương nên không biết cách nói “ba mẹ yêu con”. Có người từng bị kiểm soát nên lớn lên lại tin rằng kiểm soát là cách bảo vệ con. Có người từng bị áp đặt nên vô thức áp đặt lên thế hệ sau.
Điều này không có nghĩa là tổn thương có thể được dùng để biện minh cho tổn thương.
Nhưng nó giúp chúng ta hiểu vì sao có những vòng lặp trong gia đình cứ tiếp tục lặp lại nếu không ai dừng lại để nhìn vào nó.
Vì thế, câu chuyện của nhóm “Con ghét bố mẹ” có lẽ không nên chỉ được nhìn như một cuộc đối đầu giữa ba mẹ và con cái.
Nó là một dấu hiệu cho thấy nhu cầu được lắng nghe đang trở nên rõ ràng hơn.
Không phải mọi người tham gia nhóm đều thực sự ghét ba mẹ. Không phải mọi bài viết trên mạng đều là một lời cầu cứu. Sự tăng trưởng của một nhóm Facebook cũng có thể chịu tác động bởi tò mò, hiệu ứng đám đông, thuật toán đề xuất và nhiều yếu tố khác. Chính các chuyên gia cũng lưu ý cần thận trọng khi diễn giải con số thành viên như một phép đo trực tiếp cho mức độ “ghét” ba mẹ.
Nhưng giữa hàng trăm nghìn cái tên ấy, chắc chắn có những người đang mang một câu chuyện thật.
Và điều họ cần có thể không phải một lời phán xét. Mà là một người chịu ngồi xuống và hỏi: “Chuyện gì đã xảy ra khiến con cảm thấy như vậy?”
Có lẽ giờ cũng là lúc quay trở lại với "Hai mặt của gia đình"
Trên bìa sách là màu của ánh nắng chiều, một chiếc ghế đứng một mình và hứng những tia nắng cuối ngày. Hình ảnh ấy nhìn qua thật ấm áp. Nhưng càng nhìn lâu, người ta càng nhận ra một điều: đó chỉ là một cái ghế.
Chính sự đơn độc ấy là một cách nói rất đẹp về “hai mặt” của gia đình.
Chúng ta có thể sống trong một căn nhà có nhiều người nhưng vẫn có một chiếc ghế rất riêng trong lòng mình, nơi không ai ngồi cùng, không ai biết, không ai nghe thấy.
Một người có thể ăn chung một mâm cơm nhưng không biết phải nói gì. Có thể ngủ dưới cùng một mái nhà nhưng không muốn mở cửa phòng. Có thể yêu thương ba mẹ rất nhiều nhưng vẫn có những ngày chỉ muốn được ở một nơi khác.
Và cũng có thể, sau tất cả những điều ấy, vẫn mong một ngày nào đó được ngồi xuống cạnh nhau.
Bởi gia đình không phải một mối quan hệ đơn giản đến mức chỉ cần chia thành hai phía: yêu hoặc ghét, đúng hoặc sai, ba mẹ hay con cái.
Vì thế, điều đáng để người lớn nhìn thấy phía sau câu “Con ghét bố mẹ” không nhất thiết là sự hỗn hào. Có thể đó là một đứa trẻ đang cố gọi tên một cảm xúc mà chính nó cũng chưa hiểu hết.
Khi ấy, căn nhà vẫn còn đó. Bữa cơm vẫn có thể đủ người. Những chiếc ghế vẫn được đặt ngay ngắn quanh bàn.
Chỉ là chiếc ghế bên cạnh, có lẽ đã trống từ rất lâu.
