Tin tứcĐã đến lúc việc gắn kết giữa nhà trường và thị trường lao động không còn dừng lại ở mức khuyến khích, mà phải trở thành yêu cầu bắt buộc đối với giáo dục đại học.
Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, quy mô giáo dục đại học hiện nay gần 2,8 triệu người học, trong đó gần 2,6 triệu người học đại học, hơn 203.000 người học sau đại học. Đáng chú ý, cơ cấu đào tạo có xu hướng dịch chuyển sang phát triển nhân lực các ngành công nghệ chiến lược, then chốt; quy mô người học thuộc 8 lĩnh vực STEM chiếm khoảng 30%.
Tuy vậy, thực trạng hiện nay cho thấy sự đứt gãy giữa “cung” và “cầu” nhân lực. Sự thiếu kết nối này dẫn đến việc sinh viên dù nắm vững kiến thức hàn lâm nhưng lại bỡ ngỡ trước môi trường làm việc thực tế, thiếu hụt các kỹ năng mềm, kỹ năng số và tư duy giải quyết vấn đề.
Do vậy, mô hình đào tạo kết hợp thực tiễn cần được nhân rộng. Kỳ thực tập không nên chỉ gói gọn trong vài tuần mang tính hình thức ở năm cuối, mà phải được thiết kế thành các kỳ thực tập chuyên sâu, kéo dài từ 3 đến 6 tháng. Tại đây, sinh viên được đưa vào môi trường làm việc thực sự, tham gia các dự án thực tế và chịu áp lực công việc như một nhân viên chính thức. Sự trải nghiệm này không chỉ giúp người học củng cố kiến thức mà còn hình thành tác phong công nghiệp và độ nhạy bén với thị trường.
Như tại Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng, thông qua mô hình Trường - Viện, sinh viên các khối ngành sức khỏe có cơ hội tiếp cận môi trường nghề nghiệp và bệnh viện sớm từ những năm đầu, làm quen với máy móc, quy trình chuyên môn và tác phong làm việc thực tế. Sinh viên Nguyễn Bảo Duy Tân, năm 3 ngành Y học cổ truyền, Đại học Quốc tế Hồng Bàng, chia sẻ trải nghiệm thực tập của mình: “Em đã có 1 tháng thực tập tại Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng. Bên cạnh đó, em còn được hỗ trợ khám sức khỏe tại cộng đồng. Việc thực tập sớm ngay khi còn trên ghế nhà trường rất bổ ích với em, vì em có thể áp dụng ngay những lý thuyết mà mình đã được học vào thực tiễn.”
Tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), Nhà trường đã xây dựng và không ngừng mở rộng mạng lưới hợp tác với cộng đồng doanh nghiệp trong đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, thực tập và tuyển dụng. Năm 2026, Ngày hội Việc làm Bách khoa quy tụ hơn 160 doanh nghiệp với gần 200 gian hàng, cung cấp 2.170 vị trí tuyển dụng thuộc nhiều lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ và kinh tế - quản lý.
Ngày hội không đơn thuần là nơi doanh nghiệp đến tuyển dụng và sinh viên đến tìm việc. Đây còn là nơi Nhà trường lắng nghe doanh nghiệp để điều chỉnh và nâng cao chất lượng đào tạo; nơi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển nguồn nhân lực; và nơi sinh viên có cơ hội hiểu rõ hơn những yêu cầu đang thay đổi rất nhanh của nghề nghiệp trong thời đại mới.
Nguyễn Mạnh Duy, sinh viên Trường Đại học Bách khoa TPHCM, cho biết: “Em mong muốn tìm được một công ty phù hợp với mình, đồng thời, em cũng muốn tìm hiểu thêm thị trường lao động hiện nay đang cần gì, đòi hỏi gì để mình có thể học hỏi, trau dồi thêm kinh nghiệm trong thời gian tới.”
PGS TS Nguyễn Kim Hồng, Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, phân tích thêm, một giải pháp căn cơ khác là xây dựng hệ thống dự báo nhu cầu thị trường lao động bài bản và dài hạn. Các nhà trường không thể đào tạo theo thói quen hay chạy theo xu hướng nhất thời. Việc mở ngành mới hay điều chỉnh chỉ tiêu phải dựa trên dữ liệu phân tích khoa học về xu hướng phát triển kinh tế, dịch chuyển công nghệ và nhu cầu nhân lực trong 5 - 10 năm tới.
“Chúng ta không nên đào tạo những thứ của ngày hôm qua. Nếu chúng ta đào tạo nhu cầu lao động ngày hôm qua thì đấy là điều hoàn toàn thất bại trong giáo dục đại học. Giáo dục nói chung và giáo dục đại học là phải hướng tới việc đào tạo cho sinh viên cái nhìn ít nhất là 5 năm, 10 năm hoặc 20 năm sau, tức là cách mà sinh viên có thể tự mình tiếp cận với những kiến thức mới và tạo ra những giá trị mới trong tương lai. Đó mới là vai trò của giáo dục đại học”, PGS TS Nguyễn Kim Hồng nhận định.
Phát biểu tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, diễn ra tại TPHCM mới đây, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn chỉ rõ, thay vì chỉ đặt câu hỏi trường đạt thứ hạng nào, cần trả lời vì sao người học lựa chọn trường, ngành học; vì sao Nhà nước đầu tư và doanh nghiệp hợp tác.
“Từng nhà trường, từng khoa, từng đơn vị và cả hệ thống cần phải làm gì để nâng cao chất lượng đào tạo và tạo ra chất lượng thực chất với những nguồn lực có hạn, với cơ chế quản trị mới, với quyền tự chủ mới, với cơ chính sách mới của nhà nước? Chúng tôi cho rằng các trường đại học cần phải chuyển mạnh từ mở rộng số lượng sang tập trung vào chất lượng và chuyển đổi cơ cấu trình độ, cơ cấu về ngành nghề, lĩnh vực để tập trung vào những gì mà đất nước cần trong giai đoạn tới”, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị.
Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh, Chính phủ quan tâm đến vị thế, năng lực thực sự của giáo dục đại học Việt Nam trong 10-20 năm tới và xa hơn.
“Thước đo cuối cùng phải là chất lượng và đóng góp thực: người học có năng lực, khả năng thích ứng; đội ngũ sư phạm có sản phẩm, đóng góp; nghiên cứu tạo ra tri thức, công nghệ và giải quyết vấn đề thực tiễn của đất nước. Tự chủ đi cùng trách nhiệm; đầu tư đi cùng sản phẩm; nghiên cứu đi cùng ứng dụng; chính sách phải thực sự đi vào nhà trường, lớp học và phòng thí nghiệm”, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu yêu cầu.
Cùng với đó, phải thay đổi tư duy về vai trò của doanh nghiệp trong giáo dục. Doanh nghiệp không thể chỉ đơn thuần là người tiêu dùng “sản phẩm đào tạo”, mà phải trở thành đối tác đồng hành, là “nhà đầu tư” ngay từ khâu thiết kế chương trình.
Sự hợp tác ba bên: Nhà trường, Doanh nghiệp và Nhà nước, cần được cụ thể hóa bằng các cơ chế rõ ràng. Doanh nghiệp có thể tham gia góp ý xây dựng chuẩn đầu ra, gửi chuyên gia đến giảng dạy các môn học chuyên ngành, hỗ trợ thiết bị thực hành và cung cấp các bài toán thực tế cho sinh viên nghiên cứu. Khi nhà trường linh hoạt đổi mới, doanh nghiệp chủ động bắt tay và người học xác định rõ mục tiêu phát triển bản thân, bài toán việc làm cho sinh viên mới tìm thấy lời giải bền vững.
