Tin tứcChúng ta đang sống trong một thời đại đặc biệt. Chỉ cần vài dòng lệnh, trí tuệ nhân tạo có thể viết một bài báo. Có thể phân tích dữ liệu. Có thể tạo hình ảnh. Có thể hỗ trợ lập kế hoạch. Có thể giúp một doanh nghiệp hiểu khách hàng. Và có thể làm trong vài phút những việc trước đây cần hàng giờ, thậm chí hàng ngày. Nhưng có một điều AI không thể làm thay chúng ta là: chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng.
Trong phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phải trở thành nguồn tăng năng suất… Dữ liệu, công nghệ phải giúp tham mưu chính xác, nhận diện sớm nguy cơ; không thay thế trách nhiệm của tổ chức và người quyết định.
Tôi nghĩ thông điệp này xác định một nguyên tắc rất quan trọng của thời đại AI.
AI có thể nói: Đây là phương án tối ưu. Nhưng con người phải hỏi: Tối ưu cho ai?
AI có thể dự báo doanh thu, nhưng doanh nghiệp phải quyết định: Có nên đánh đổi môi trường để lấy lợi nhuận không?
AI có thể phân tích hồ sơ một ứng viên, nhưng người lãnh đạo vẫn phải nhìn thấy: Con người này có trách nhiệm không; có đáng tin không; có đạo đức không? Có phù hợp với văn hóa tổ chức không?
AI có thể viết một bài, nhưng nhà báo vẫn phải chịu trách nhiệm: Thông tin có xác thực không? Có gây tổn thương không? Có phục vụ lợi ích công chúng không?
Đó chính là ranh giới giữa trí tuệ nhân tạo và trách nhiệm con người.
Vì vậy, chuyển đổi số không nên được hiểu đơn giản chỉ là việc tiếp cận được công nghệ, mà phải là: ứng dụng công nghệ để con người làm việc tốt hơn.
Một doanh nghiệp dùng AI để giảm nhân sự là tiến bộ. Một cơ quan dùng dữ liệu để ra quyết định nhanh hơn là tiến bộ. Một nhà báo dùng AI để nghiên cứu tốt hơn, kiểm chứng nhanh hơn, kể chuyện hấp dẫn hơn cũng là tiến bộ.
Nhưng nếu dùng AI để suy nghĩ thay mình, quyết định thay mình, rồi khi có sai sót lại nói: Do AI… thì đó không phải chuyển đổi số trong thời đại trí tuệ nhân tạo. Đó là chuyển trách nhiệm cho máy móc.
AI càng mạnh, càng thông minh, trách nhiệm con người càng lớn. Bởi vậy, kỹ năng quan trọng nhất trong thời đại AI có thể không phải là biết sử dụng một cụ, mà là: biết đặt câu hỏi đúng, biết kiểm chứng, biết phán đoán và biết chịu trách nhiệm với một văn hóa và đạo đức con người.
AI cho nhanh kết quả, nhưng chỉ có con người mới tạo ra giá trị. Công nghệ có thể giúp chúng ta đi nhanh, nhưng giá trị con người thực mới quyết định chúng ta đi đúng hướng hay không.
Và đó là điều chúng ta cần nhớ trong cuộc cách mạng AI: Máy có thể thông minh hơn, nhưng con người phải có trách nhiệm hơn.
