Tin tứcSau khi trailer Thế Giới Trần Trụi được giới thiệu, dự án phim hoạt hình 3D đầu tay của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng nhanh chóng trở thành chủ đề tranh luận trên mạng xã hội. Bên cạnh sự tò mò về một hướng đi mới của điện ảnh Việt, việc ê-kíp ứng dụng AI trong quá trình sản xuất cũng tạo ra không ít ý kiến trái chiều.
Thế Giới Trần Trụi là dự án hoạt hình 3D đầu tiên trong sự nghiệp của Nguyễn Quang Dũng. Kịch bản được phát triển từ ý tưởng mà đạo diễn ấp ủ khoảng 20 năm, từ thời còn học đạo diễn. Câu chuyện xoay quanh Koo, một chú gà tre vô tình lạc vào khu công nghiệp chăn nuôi hiện đại. Tại đây, Koo gặp Moo cùng những chú gà đang sống trong một thế giới được vận hành theo những quy chuẩn nghiêm ngặt về ăn uống, tập luyện và chăm sóc cơ thể. Tất cả tin rằng mình đang được chuẩn bị để đến một nơi gọi là “Thiên Đường”, cho đến khi Koo và những người bạn phát hiện sự thật phía sau cánh cửa ấy.
Từ đó, bộ phim mở ra hành trình của Koo trong việc tìm kiếm tự do, đồng thời đối diện với những câu chuyện về tình bạn, tình yêu và số phận.
Điểm khiến Thế Giới Trần Trụi được chú ý nhiều hơn những dự án hoạt hình thông thường là việc ê-kíp sử dụng công nghệ AI trong quá trình sản xuất. Theo những thông tin được công bố trước đó, AI được sử dụng ở khoảng 50% quá trình thực hiện. Nguyễn Quang Dũng cho biết công nghệ này có thể giúp dự án tiết kiệm khoảng 60–70% chi phí so với phương thức sản xuất hoạt hình truyền thống. Dự án hiện có kinh phí dự kiến khoảng 15–20 tỷ đồng.
Tuy nhiên, đạo diễn nhiều lần nhấn mạnh AI không phải toàn bộ quá trình làm phim. Các khâu sáng tạo như kịch bản, đạo diễn, thiết kế nhân vật, storyboard và diễn xuất vẫn có sự tham gia của con người. Ê-kíp cũng có biên kịch, họa sĩ, DOP, dựng phim, nhạc sĩ, VFX, sound design và diễn viên lồng tiếng. Phần diễn xuất của diễn viên còn được sử dụng làm dữ liệu tham chiếu cho AI trong quá trình sản xuất.
Dù vậy, trailer đầu tiên vẫn khiến dự án nhận nhiều phản ứng tiêu cực. Một bộ phận khán giả đặt câu hỏi về việc sử dụng AI trong một sản phẩm điện ảnh thương mại, đặc biệt khi công nghệ này đang tạo ra nhiều tranh luận liên quan đến bản quyền, lao động sáng tạo và nguy cơ thay thế một số vị trí trong ngành công nghiệp nội dung.
Một số ý kiến khác tập trung trực tiếp vào phần hình ảnh. Có khán giả nhận xét tạo hình nhân vật chưa đồng nhất giữa các cảnh trong trailer. Những phản ứng này cho thấy khán giả không chỉ tranh luận về chuyện “có nên dùng AI hay không”, mà còn bắt đầu đánh giá AI dựa trên chất lượng đầu ra và khả năng kiểm soát của ê-kíp.
Ở chiều ngược lại, cũng có những ý kiến cho rằng không nên vội đánh giá một bộ phim chưa hoàn thiện chỉ từ trailer. Việc ứng dụng AI vào sản xuất điện ảnh vẫn là một hướng đi mới và Thế Giới Trần Trụi có thể xem như một thử nghiệm của điện ảnh Việt trong bối cảnh công nghệ đang thay đổi rất nhanh.
Trước những tranh luận này, Nguyễn Quang Dũng đã có bài viết dài trên trang cá nhân để giải thích rõ hơn về lý do anh lựa chọn AI cho dự án. Đạo diễn cho biết trong khoảng một năm qua, anh nhiều lần làm việc và tìm hiểu tại các công ty AI ở nước ngoài để theo dõi khả năng phát triển của công nghệ. Với anh, Thế Giới Trần Trụi không phải một bộ phim được tạo ra chỉ bằng vài câu lệnh prompt.
Anh cũng cho biết bản thân không phải người đặc biệt yêu thích AI. Tuy nhiên, đạo diễn cho rằng công nghệ đã xuất hiện và sẽ tiếp tục thay đổi nhiều lĩnh vực. Vì vậy, thay vì chỉ sợ hãi hoặc phủ nhận, người làm nghề cần tìm cách tiếp cận và học cách sử dụng những công cụ mới.
Nguyễn Quang Dũng đồng thời thừa nhận nếu thị trường hoạt hình Việt Nam đủ lớn và có khả năng đầu tư mạnh, anh vẫn mong muốn được làm hoạt hình theo phương thức truyền thống. Nhưng với điều kiện hiện tại, đây vẫn là một bài toán khó. Phim hoạt hình đòi hỏi lượng nhân lực và kinh phí lớn, trong khi khả năng thu hồi vốn tại thị trường Việt Nam vẫn khó đoán. Chính vì vậy, AI trở thành một giải pháp giúp dự án mà anh đã ấp ủ nhiều năm có cơ hội được thực hiện.
Đáng chú ý, trong bài viết mới, đạo diễn cũng nhấn mạnh rằng anh không xem AI là sự thay thế hoàn toàn cho sức lao động của con người. Ngược lại, anh cho rằng đây là một công cụ mới và những người làm nghề sẽ phải tìm cách thích nghi với nó.
Dưới đây là nguyên văn chia sẻ của Nguyễn Quang Dũng:
"Chuyện về Con Gà AI.
1 năm qua tôi đi đi lại lại các cty nước ngoài làm AI để biết AI làm được gì và không làm được gì, để theo dõi những bước phát triển thay đổi của AI theo từng tháng.
Thế Giới Trần Trụi là 1 ý tưởng khi tôi còn trẻ lúc suy nghĩ về kịch bản khi tốt nghiệp khoá đạo diễn. Tất nhiên lúc đó nghĩ rồi xếp lại đó vì nó chỉ có thể kể bằng hoạt hình mà điều kiện đó mình không có, nên tôi chọn câu chuyện khác để làm tốt nghiệp.
Trong phim ảnh, tôi thích và ngưỡng mộ phim hoạt hình và phim tài liệu hơn phim truyện. Hoạt hình cho sự bay bổng (nên con gà có răng và các con thú nói tiếng người là vì thế), phim tài liệu cho sự chân thật.
Tôi cũng rất ngưỡng mộ, yêu quí và thương những nghệ sỹ làm trong lĩnh vực đó, vì khó, kỳ công so với phim truyện thì lại âm thầm hơn. Đặc biệt ở Việt Nam 2 lĩnh vực này còn khó khăn hơn vì thị trường quá nhỏ, người làm nghề ít có cơ hội được đầu tư thường xuyên và rất khó tập trung làm nghề sống bằng nghề mà thường phải làm thêm thứ khác để sống để nuôi đam mê.
Với Thế Giới Trần Trụi tôi cũng không nghĩ đến tiền lương, tôi dùng công sức của mình để góp như 1 cổ đông trong dự án, để chia sẻ với nhà đâu tư để giảm kinh phí cho 1 dự án và thể loại mình muốn làm mà thị trường nhiều rủi ro.
AI với Thế Giới Trần Trụi là công cụ. Ekip vẫn đông, vẫn đủ: nhóm biên kịch, hoạ sỹ phát thảo nhân vật - bối cảnh, DOP, dựng phim, nhạc sỹ, VFX, Sound design, vẫn story board, vẫn diễn viên lồng tiếng và diễn xuất để AI học, và nó đang học những thứ chúng tôi gởi… Chứ không chỉ làm vài câu lệnh prompt. Vì sản phẩm thu tiền thì phải có nguồn bản quyền cho AI học.
Tôi biết nhiều người không ưa AI, tôi cũng vậy. Nhưng nó đã đến và nó sẽ thay thế nhiều thứ, mình không thể coi thường công nghệ được, vì khi mình coi thường công nghệ là mình đang xem thường sự phát triển của con người, vì công nghệ là do con người tạo ra và sử dụng nó. Thay vì xem thường, sợ nó thôi thì mình học để tiếp cận để xử dụng nó vậy, có thể mình học được hoặc không, nhưng rồi sẽ có 1 thế hệ làm chủ các công cụ mới được tạo ra và phát triển theo thời đại.
Thật sự nếu thị trường hoạt hình truyền thống VN đủ lớn, đủ mạnh thì tôi cũng rất mong muốn làm hoạt hình truyền thống.
Nhưng các bạn thấy đó giờ có bao nhiêu đầu tư cho hoạt hình Việt Nam? Bao nhiêu người ra rạp xem hoạt hình Việt Nam? Bài toán quá khó cho hoạt hình Việt Nam. Mọi người cứ nói thì cứ làm tốt như nước ngoài thì sẽ có khán giả. Thiệt ra hầu như tất cả các sản phẩm nội địa nếu không có bảo trợ của sân nhà đều cực kì khó cạnh tranh với những thương hiệu hàng đầu thế giới khi thế giới phẳng.
Tôi luôn ủng hộ sức lao động và sáng tạo của con người. Tôi hoàn toàn ủng hộ những người làm thủ công chất lượng cao, tôi yêu thương và trân trọng những ai làm hoạt hình ở Việt Nam.
Nhưng tôi chọn sự hỗ trợ của AI trong dự án này, vì cách này cho tôi giải pháp, có nhà đầu tư, họ kết nối, hỗ trợ cho tôi được gặp, được nghiên cứu và làm việc với những công ty AI lớn nhất của Châu Á và phía công ty này họ cũng chuẩn bị ra mắt phim hoạt hình chiếu rạp ở thị trường họ. Đó là cơ hội để tôi được kể câu chuyện của mình đã nghĩ ra từ thời niên thiếu. Và AI là công cụ, là giải pháp với tôi hiện nay mang tính khả thi nhất.
Tôi có trả lời công nghệ AI có thể tiết kiệm cho dự án hàng chục tỷ đồng, không có nghĩa là dự án Thế Giới Trần Trụi ít tiền, kinh phí của nó cũng được dự kiện tầm 15-20 tỷ, mà chưa tính lương đạo diễn và 1 số đồng nghiệp của tôi giúp tôi lấy lương tượng trưng. Nếu như chúng ta làm hoạt hình theo cách truyền thống thì kinh phí sẽ cao hơn 1 phim truyện bình thường đang chiếu ngoài rạp mà thị trường hoạt hình Việt Nam thì không ai dám chắc điều gì để đầu tư. Nên nhân đây tôi cũng cảm ơn các nhà đầu tư của mình cũng khá là mơ mộng khi đầu tư dự án này.
Đó là lý do tôi làm, tôi không shock khi nhiều bình luận tiêu cực về dự án này trước khi công bố, nhưng tôi vẫn làm vì đây là 1 cơ hội khả thi. Tôi có thể đúng, có thể sai, có thể thất bại, có thể bị lên án… nhưng mình cũng đến tuổi phải làm những điều mình muốn. Mình cũng đủ trải nghiệm nhiều áp lực tương tự như vậy thì thôi để tôi nhận thêm lần nữa.
Cảm ơn những ai đã ủng hộ tôi, cũng cảm ơn luôn những ai chê trách, những sư chê trách ấy chúng tôi sẽ cố gắng hơn, sẽ cẩn thận hơn, sẽ áp lực hơn và không được chủ quan.
Vài lời chia sẻ đến mọi người, thiệt ra mình cũng lười phân trần làm gì, cứ tập trung làm cái đã, nhưng mấy nay cũng nhiều người gọi điện an ủi… nên mình cũng muốn viết vài lời để những người yêu quí mình an tâm.
Hình ảnh là toà nhà của công ty AI, đó là xưởng phim như 1 cái nhà máy toàn các bạn trẻ làm việc miệt mài từ 11am -9pm. Hôm nào deadline thì làm đến nửa đêm.
Để khi xong phim và được nhà sản xuất cho phép mình sẽ đăng hậu trường của dự án. Thiệt ra nó cũng kì công và lao lực không thua gì các dự án trước đây mình làm.”
Nhìn rộng hơn câu chuyện của Thế Giới Trần Trụi, tranh luận lần này có lẽ không chỉ nên dừng ở việc “ủng hộ hay phản đối phim AI”. AI đang trở thành một phần của quá trình thay đổi công nghệ nói chung. Khi một công cụ mới xuất hiện, việc đầu tiên thường là đặt câu hỏi nó sẽ thay thế con người ở đâu. Nhưng song song với quá trình đó cũng là câu hỏi công nghệ có thể giúp con người làm được những gì trước đây chưa đủ điều kiện để thực hiện.
Trường hợp của Thế Giới Trần Trụi là một ví dụ khá rõ. Một ý tưởng được Nguyễn Quang Dũng ấp ủ khoảng 20 năm từng phải xếp lại vì điều kiện sản xuất hoạt hình quá khó. Khi AI giúp giảm đáng kể chi phí và thời gian, dự án có thêm một cơ hội để bước ra khỏi trang giấy.
Tất nhiên, AI không đồng nghĩa với việc chỉ cần nhập vài câu lệnh là có ngay một bộ phim hoàn chỉnh. Để tạo ra một tác phẩm có câu chuyện, nhân vật, hình ảnh, âm thanh và cảm xúc nhất quán vẫn cần nhiều công đoạn và sự tham gia của con người. Điều thay đổi nằm ở cách các công đoạn đó được thực hiện.
Có thể hình dung đơn giản rằng nếu một quy trình hoạt hình truyền thống cần năm công đoạn với tổng chi phí 10 đồng, một công nghệ mới có thể rút gọn còn hai công đoạn với chi phí khoảng 5 đồng. Giá trị của công nghệ nằm ở khả năng tối ưu hóa quá trình đó. Nhưng phần khó nhất vẫn là làm thế nào để biến nguồn lực được tiết kiệm thành một sản phẩm đủ tốt.
AI cũng chắc chắn tạo ra những thay đổi về lao động. Một số vị trí có thể bị thu hẹp hoặc biến mất khi công nghệ phát triển. Đây không phải chuyện riêng của AI. Lịch sử công nghệ từng nhiều lần chứng kiến quá trình tương tự. Máy móc thay đổi phương thức sản xuất, phần mềm thay đổi cách con người làm việc và mỗi bước tiến đều kéo theo sự dịch chuyển của thị trường lao động.
Cùng lúc đó, những công việc mới cũng xuất hiện. Khi công nghệ trở nên phổ biến, xã hội cần những người biết vận hành, kiểm soát, chỉnh sửa, phát triển và kết hợp công nghệ với chuyên môn cũ. Với điện ảnh, điều đó có thể mở ra một nhóm nhân lực mới chuyên làm việc giữa công nghệ AI và ngôn ngữ điện ảnh.
Vì vậy, có lẽ điều đáng chờ đợi ở Thế Giới Trần Trụi không chỉ là bộ phim có đẹp hay không, cũng không chỉ là câu hỏi AI có thay thế được hoạt hình truyền thống hay không. Quan trọng hơn là liệu ê-kíp có thể chứng minh rằng công nghệ mới, khi được đặt vào tay những người hiểu điện ảnh, có thể tạo ra một sản phẩm đủ sức đứng độc lập hay không.
Hiện tại, Thế Giới Trần Trụi vẫn chưa ra rạp và trailer hiện tại chưa thể đại diện cho toàn bộ chất lượng của tác phẩm. Những tranh luận về AI vì thế vẫn còn quá sớm để đi đến một kết luận cuối cùng. Có thể dự án sẽ thành công, cũng có thể những lo ngại hiện tại sẽ trở thành vấn đề thật sự khi phim hoàn thiện.
Nhưng dù kết quả thế nào, việc một đạo diễn Việt Nam thử nghiệm công nghệ mới trên một dự án hoạt hình quy mô điện ảnh vẫn là một thử nghiệm đáng theo dõi. Hy vọng sau Thế Giới Trần Trụi, Việt Nam sẽ có thêm những đội ngũ làm AI hiểu điện ảnh hơn, những người làm phim hiểu công nghệ hơn và những dự án biết kết hợp hai yếu tố này một cách hiệu quả.
Sau cùng, công nghệ chỉ là công cụ. Điều quyết định một bộ phim có được khán giả đón nhận hay không vẫn là câu chuyện, cảm xúc và cách những người làm phim sử dụng công cụ ấy.
