Tin tứcSa sút trí tuệ đang là một trong những thách thức lớn của quá trình già hóa dân số. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến trí nhớ và khả năng tự chăm sóc của người bệnh, mà còn tạo ra gánh nặng lâu dài đối với gia đình, người chăm sóc và xã hội. Vì vậy, phát hiện sớm, quản lý toàn diện và chăm sóc liên tục cần trở thành trọng tâm trong giải quyết vấn đề sa sút trí tuệ ở người cao tuổi.
Nhiều người cho rằng tuổi càng cao thì hay quên là điều bình thường. Tuy nhiên, không phải mọi biểu hiện suy giảm trí nhớ ở người lớn tuổi đều là dấu hiệu của lão hóa tự nhiên. Trong nhiều trường hợp, đó có thể là biểu hiện sớm của sa sút trí tuệ - một bệnh lý cần được phát hiện và can thiệp kịp thời.
Lão hóa bình thường có thể khiến người cao tuổi đôi khi quên tên một người quen, quên vị trí đặt đồ vật hoặc cần thêm thời gian để nhớ lại một thông tin. Tuy nhiên, họ vẫn có thể nhớ lại sau đó và vẫn duy trì được khả năng sinh hoạt, làm việc cũng như giao tiếp hằng ngày.
Ngược lại, sa sút trí tuệ là tình trạng suy giảm chức năng não bộ kéo dài, ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tư duy, ngôn ngữ và thực hiện các hoạt động thường ngày. Người bệnh có thể quên những sự việc vừa mới xảy ra, lặp đi lặp lại cùng một câu hỏi, khó nhận biết thời gian hoặc địa điểm quen thuộc, thậm chí gặp khó khăn trong việc tự chăm sóc bản thân.
TS.BS. Phạm Hồng Đức, Trưởng khoa Tâm thần kinh, Bệnh viện 30/4, cho biết, hiện trên toàn thế giới có hơn 55 triệu người đang sống chung với sa sút trí tuệ, cứ 3 giây ghi nhận có thêm 1 ca mắc mới, và dự đoán số ca mắc vào năm 2050 sẽ là 139 triệu ca, tập trung ở nước thu nhập thấp - trung bình. Ước tính số ca mắc sa sút trí tuệ tại Việt Nam là trên 500.000 người. Điều đáng lưu ý là những biểu hiện ban đầu của sa sút trí tuệ thường diễn ra âm thầm và dễ bị nhầm lẫn với quá trình lão hóa. Nhiều người chỉ đưa người thân đi khám khi bệnh đã tiến triển nặng, làm giảm hiệu quả điều trị và chăm sóc.
Do đó, việc phát hiện sớm các dấu hiệu suy giảm nhận thức có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp người bệnh được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, đồng thời tạo điều kiện để xây dựng kế hoạch quản lý, chăm sóc lâu dài ngay từ giai đoạn đầu của bệnh. TS.BS. Phạm Hồng Đức cho biết thêm: “Theo Khuyến cáo từ Hiệp hội Alzheimer, 10 dấu hiệu gồm cảnh báo sớm gồm: Mất trí nhớ, khó lập kế hoạch, khó làm việc quen, lẫn lộn thời gian, người bệnh có thể bị khó hiểu thị giác, có vấn đề từ ngữ, đặt sai đồ vật, giảm phán đoán, bỏ bê công việc và sở thích, dễ lo âu, bối rối hoặc cáu gắt.”
PGS.TS.BS. Trần Công Thắng, Phó Hiệu trưởng Trường Y, Chủ nhiệm Bộ môn Thần kinh, Đại học Y dược TPHCM, đánh giá, sa sút trí tuệ một bệnh lý ngày càng gia tăng. Dù vậy, triển vọng chẩn đoán và điều trị bệnh đang được hỗ trợ nhiều từ các tiến bộ của y học và khoa học.
BS. Trần Công Thắng lấy ví dụ trường hợp một bệnh nhân 60 tuổi giảm trí nhớ trong khoảng 1 năm. Trước đây quên những chuyện dự định làm, như quét nhà, đổ xăng, mua hàng trên đường đi làm về. Gần đây hay quên những việc đã làm, như đã trả tiền, đã đóng cửa nhà, đã uống thuốc, quên lịch hẹn dự đám cưới dù đã cẩn thận viết lên bảng đen… Mức độ ngày càng tăng dần và con gái bệnh nhân đã đưa mẹ đến gặp bác sĩ.
“Qua thăm khám, các bác sĩ kết luận bệnh nhân mắc bệnh Alzheimer khởi phát sớm, giai đoạn sớm. Nhờ vậy, chúng tôi kịp thời cho bệnh nhân dùng thuốc và tập luyện chức năng nhận thức. Ghi nhận sau 3 tháng, gia đình hài lòng vì bệnh nhân tập trung hơn, ít quên hơn”, PGS.TS.BS. Trần Công Thắng cho biết.
Một thực tế nữa được PGS.TS.BS. Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương lưu ý, đó là người cao tuổi hiếm khi chỉ mắc một bệnh. Một người bệnh có thể đồng thời mắc rất nhiều các bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, bệnh cơ xương khớp và nhiều vấn đề về sức khỏe khác. Và khi sa sút trí tuệ xuất hiện trên nền đa bệnh lý đó thì việc chăm sóc người bệnh càng trở nên phức tạp.
Vì vậy, PGS.TS.BS. Nguyễn Trung Anh nhấn mạnh: “Điều quan trọng là chúng ta không chỉ nhìn người bệnh qua từng bệnh riêng lẻ và một người bệnh cao tuổi không phải là tổng số của tất cả các chẩn đoán bệnh mà họ đang có, và đằng sau những bệnh lý đó là một cuộc đời, là một con người với khả năng vận động, nhận thức, cảm xúc, các mối quan hệ trong gia đình, xã hội và nhu cầu được sống một cuộc sống có chất lượng. Đó chính là tinh thần của đánh giá lão khoa toàn diện khi chúng ta tiếp cận một người bệnh cao tuổi. Với người bệnh sa sút trí tuệ, mục tiêu không chỉ là kéo dài thời gian sống mà còn là giúp người bệnh duy trì khả năng hoạt động, hạn chế các biến chứng, giảm gánh nặng cho gia đình và có chất lượng cuộc sống tốt nhất trong khả năng có thể.”
Để làm được điều đó, PGS.TS.BS. Nguyễn Trung Anh cho rằng cần tăng cường chăm sóc người bệnh tại gia đình và cộng đồng, đồng thời quan tâm người chăm sóc với bệnh sa sút trí tuệ. Chăm sóc không chỉ diễn ra tại bệnh viện mà cần được duy trì trong suốt quá trình người bệnh sống tại gia đình và cộng đồng. Ngoài ra, cần tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ người chăm sóc nâng cao nhận thức xã hội, giảm kỳ thị và bảo đảm người bệnh được chăm sóc tốt, được tôn trọng và sống trong môi trường phù hợp.
