Tin tứcTrong số các lãnh đạo các nước tham dự có Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa.
Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam cũng tham dự hội nghị.
BRICS ra đời năm 2009 với Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, sau đó có thêm Nam Phi, tập hợp những nền kinh tế mới nổi muốn có tiếng nói lớn hơn trong hệ thống kinh tế và quản trị toàn cầu.
Những năm gần đây, BRICS mở rộng nhanh chóng với Ai Cập, Ethiopia, Iran, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Indonesia. Ả Rập Xê-út cũng được mời tham gia nhưng chưa chính thức chấp nhận tư cách thành viên.
10 quốc gia thành viên BRICS hiện chiếm hơn 40% dân số và gần 1/4 kinh tế thế giới.
Sự mở rộng cũng giúp BRICS gia tăng vai trò đại diện cho "Phương Nam toàn cầu" - khái niệm thường dùng để chỉ các quốc gia đang phát triển và mới nổi, chủ yếu tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Nhưng một BRICS lớn hơn cũng đồng nghĩa với lợi ích và ưu tiên đối ngoại đa dạng hơn, khiến việc duy trì tiếng nói chung trở nên phức tạp.
Tuyên bố New Delhi
Cuộc xung đột ở Trung Đông là một trong những nội dung khó dung hòa nhất tại hội nghị lần này. Iran và UAE, cùng là thành viên BRICS, có lập trường khác nhau trong cuộc khủng hoảng vùng Vịnh.
Hồi tháng 5, những bất đồng này từng khiến hội nghị ngoại trưởng BRICS tại New Delhi không thể ra tuyên bố chung.
Tại hội nghị lần này, sau nhiều vòng tham vấn do Ấn Độ thúc đẩy, lãnh đạo 10 nước thành viên đã nhất trí thông qua Tuyên bố New Delhi ngay trong ngày họp đầu tiên 12/9.
Văn kiện bày tỏ quan ngại sâu sắc trước tình trạng căng thẳng tiếp tục leo thang ở Trung Đông, kêu gọi các bên kiềm chế tối đa, tránh những hành động có thể khiến tình hình xấu thêm và giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại, tham vấn và ngoại giao.
Đáng chú ý, tuyên bố không quy trách nhiệm hay nêu tên một quốc gia cụ thể trong phần đề cập đến xung đột, qua đó tạo được cách diễn đạt mà các thành viên có thể cùng chấp nhận.
Tuyên bố New Delhi cũng đề cập đến những vấn đề kinh tế rộng hơn. BRICS bày tỏ quan ngại về sự gia tăng của các biện pháp thuế quan và phi thuế quan đơn phương có thể làm méo mó thương mại, đồng thời tiếp tục ủng hộ hệ thống thương mại đa phương và cải cách quản trị toàn cầu theo hướng tăng vai trò của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển.
Tuy nhiên, sức nặng của sự đồng thuận này sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào những kết quả cụ thể sau hội nghị.
Mở rộng hợp tác kinh tế - tài chính
Bên cạnh việc gia tăng tiếng nói trong quản trị toàn cầu, BRICS đang thúc đẩy hợp tác kinh tế - tài chính, trong đó có đa dạng hóa các kênh thanh toán và tăng sử dụng đồng tiền quốc gia trong thương mại.
Một trong những kết quả cụ thể nhất là Ngân hàng Phát triển Mới (New Development Bank), thành lập năm 2015. Đến nay, ngân hàng đã phê duyệt 139 dự án với tổng trị giá gần 43 tỷ USD.
Các thành viên BRICS cũng đang tìm cách kết nối hệ thống thanh toán nhanh và phát triển những phương thức thanh toán xuyên biên giới ít phụ thuộc hơn vào các ngân hàng dựa trên đồng USD.
Ấn Độ cũng tiếp tục thúc đẩy đề xuất liên kết tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) giữa các thành viên. Đây là dạng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành và bảo đảm, với đề xuất liên kết nhằm giúp thanh toán xuyên biên giới nhanh và thuận tiện hơn.
Sáng kiến này không đồng nghĩa với việc BRICS xây dựng một đồng tiền chung hay tìm cách thay thế đồng USD. Ấn Độ nhiều lần khẳng định không theo đuổi mục tiêu này.
Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp nhiều trở ngại khi mức độ phát triển CBDC và hạ tầng tài chính giữa các nước khác nhau, trong khi kết nối các hệ thống thanh toán đòi hỏi mức độ tin cậy và phối hợp cao.
Từ đồng thuận đến hành động
Chính những biến động của môi trường quốc tế đang tạo thêm động lực để BRICS tăng cường hợp tác. Chủ nghĩa bảo hộ, các biện pháp trừng phạt và chính sách thương mại đơn phương khiến nhiều nền kinh tế mới nổi muốn đa dạng hóa thị trường, phương thức thanh toán và các kênh hợp tác kinh tế.
Mặc dù vậy, nghịch lý là việc phối hợp trong BRICS cũng đang trở nên phức tạp hơn do quy mô của khối đang lớn hơn trước. BRICS hiện tập hợp những quốc gia có quan hệ rất khác nhau với Mỹ và phương Tây, kèm theo những lợi ích không phải lúc nào cũng tương đồng.
Nga và Trung Quốc có xu hướng coi nhóm như một đối trọng với phương Tây, trong khi Ấn Độ và Brazil chú trọng hơn đến hợp tác kinh tế và cải cách các thể chế toàn cầu. Các thành viên mới cũng có những ưu tiên riêng về an ninh và đối ngoại.
Với hơn 40% dân số thế giới và gần 1/4 kinh tế toàn cầu, BRICS đã trở thành một diễn đàn có sức nặng đáng kể. Tuy nhiên, ảnh hưởng lâu dài của nhóm sẽ không chỉ được quyết định bởi số lượng thành viên hay quy mô kinh tế, mà còn bởi khả năng biến những lợi ích đa dạng thành hợp tác cụ thể.
Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, đó cũng là cơ sở để BRICS khẳng định vai trò lớn hơn trong trật tự quốc tế đang thay đổi.