Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới công bố tại Hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới ở Bangkok, Thái Lan, IMF dự báo kinh tế toàn cầu tăng trưởng 3,1% trong năm 2026, cao hơn 0,1 điểm phần trăm so với dự báo hồi tháng 7. Sang năm 2027, tốc độ tăng trưởng được kỳ vọng phục hồi lên 3,4%.
Kinh tế thế giới vẫn duy trì được đà tăng trưởng, dù phải đối mặt với hàng loạt sức ép từ địa chính trị đến thị trường năng lượng. Đáng chú ý, bất chấp những gián đoạn nguồn cung năng lượng do xung đột Trung Đông, kinh tế toàn cầu vẫn tránh được một đợt suy giảm nghiêm trọng.
Một trong những yếu tố góp phần bù đắp những tác động tiêu cực là làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo A.I. Dòng vốn đổ vào lĩnh vực này đang thúc đẩy hoạt động sản xuất, công nghệ và thương mại tại nhiều nền kinh tế, qua đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng trong bối cảnh môi trường kinh tế quốc tế còn nhiều bất định.
Ông Kevin Warsh - Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), nhận định sức chống chịu của kinh tế toàn cầu đã vượt ngoài dự đoán trước những diễn biến địa chính trị phức tạp.
Dù vậy, khả năng duy trì tăng trưởng không đồng nghĩa với việc các nền kinh tế đều được hưởng lợi như nhau. Những động lực mới đang tạo ra cơ hội phát triển, nhưng đồng thời cũng làm rõ hơn khoảng cách về năng lực công nghệ, khả năng tham gia chuỗi cung ứng và mức độ chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
Đằng sau bức tranh tăng trưởng tương đối tích cực là sự phân hóa ngày càng rõ rệt giữa các quốc gia. Theo IMF, chỉ 32 nền kinh tế đóng góp tới 95% mức tăng trưởng toàn cầu, trong khi gần một nửa số nền kinh tế bị hạ dự báo tăng trưởng.
Sự chênh lệch này phản ánh tác động không đồng đều của các biến động địa chính trị và quá trình chuyển dịch công nghệ. Những nền kinh tế chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chiến tranh phải đối mặt với triển vọng tăng trưởng kém thuận lợi hơn. Trong khi đó, các quốc gia có khả năng tham gia chuỗi cung ứng công nghệ và tạo ra giá trị từ A.I. lại có thêm cơ hội bứt phá.
Các quốc gia có lợi thế về công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất chip và thiết bị A.I., đang hưởng lợi từ làn sóng đầu tư mới. Các quốc gia này có khả năng tham gia vào những khâu tạo ra giá trị trong chuỗi cung ứng giúp các nền kinh tế có thêm động lực phát triển ngay cả khi môi trường kinh tế toàn cầu chịu nhiều sức ép.
Ngược lại, những quốc gia phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu nhưng chưa có lợi thế đáng kể về công nghệ phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn. Chi phí năng lượng gia tăng làm tăng chi phí sản xuất, trong khi sức mua suy giảm tiếp tục gây sức ép lên hoạt động kinh tế.
Như vậy, dù tăng trưởng toàn cầu vẫn được duy trì, khả năng chống chịu trước những biến động không được phân bổ đồng đều. Nền tảng công nghệ, vị trí trong chuỗi cung ứng và mức độ phụ thuộc vào nguồn năng lượng bên ngoài đang trở thành những yếu tố quan trọng quyết định triển vọng của từng nền kinh tế.
Một trong những thách thức lớn đối với kinh tế toàn cầu hiện nay là những tác động kéo dài của xung đột Trung Đông, đặc biệt đối với nguồn cung năng lượng và giá cả. Việc vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn đã gây sức ép lớn lên thị trường năng lượng, những biến động tại khu vực này gây sức ép đáng kể đến nguồn cung và chi phí năng lượng toàn cầu.
Theo dự báo của IMF, giá dầu trung bình năm 2026 ở mức gần 96 USD/thùng, tăng khoảng 41% so với năm trước. Giá năng lượng cao cũng khiến lạm phát toàn cầu được dự báo tăng lên 4,7% trong năm nay, từ mức 4,1% của năm 2025.
Tại Mỹ, lạm phát dai dẳng đã buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) tăng lãi suất lần đầu tiên trong 3 năm, lên khoảng 3,9% hồi tháng 9. Phần lớn quan chức FED cũng dự kiến cần thêm một đợt tăng lãi suất trong năm nay.
Ông Kevin Warsh cho biết, lãnh đạo các ngân hàng trung ương đều lo ngại về tình trạng giá cả tăng mạnh. FED cam kết ổn định giá cả và đã tăng lãi suất khoảng một tháng trước đó, song ông không đưa ra dự báo trước về các quyết định tại những cuộc họp còn lại trong năm.
Đáng chú ý, A.I. - một trong những động lực hỗ trợ tăng trưởng, cũng được ông Warsh cho là yếu tố góp phần đẩy lạm phát lên cao. Dù công nghệ này được kỳ vọng mang lại những lợi ích lớn cho kinh tế toàn cầu về lâu dài, làn sóng đầu tư vào A.I vẫn có thể tạo thêm sức ép trong ngắn hạn.
Bên cạnh lạm phát, gánh nặng nợ công cũng thu hẹp dư địa ứng phó của nhiều chính phủ. Khi các nền kinh tế phải đối mặt với một cú sốc mới, khả năng triển khai các biện pháp hỗ trợ sẽ bị hạn chế nếu nguồn lực tài khóa đã chịu nhiều sức ép. Trong khi đó, các ngân hàng trung ương phải cân nhắc giữa yêu cầu ổn định giá cả và mục tiêu duy trì tăng trưởng.
Những rủi ro này không tồn tại riêng lẻ mà có thể tác động qua lại, khiến việc điều hành kinh tế trở nên phức tạp hơn. Giá năng lượng tăng có thể đẩy lạm phát lên cao, gây áp lực tăng lãi suất và chi phí vay vốn, từ đó ảnh hưởng đến đầu tư và tăng trưởng.
Làn sóng đầu tư vào A.I. đang thúc đẩy kỳ vọng về năng suất, lợi nhuận doanh nghiệp và triển vọng phát triển của các ngành công nghiệp mới. Tuy nhiên, khi kỳ vọng về khả năng sinh lời trở nên quá lớn, thị trường có thể đối mặt với những đợt điều chỉnh mạnh nếu kết quả thực tế không đáp ứng được kỳ vọng.
Theo IMF, thị trường tài chính toàn cầu đang đối mặt với ba rủi ro chính: giá cổ phiếu của các doanh nghiệp liên quan đến A.I. có thể giảm mạnh; lợi suất trái phiếu chính phủ tăng; và các cuộc tấn công mạng. Trước những bất ổn đan xen, IMF nhấn mạnh yêu cầu tăng cường sức chống chịu của các nền kinh tế, thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả sau khi khủng hoảng xảy ra.
Một trong những ưu tiên là đưa nợ công trở lại quỹ đạo bền vững, duy trì ổn định giá cả và tăng cường giám sát các tổ chức tài chính. Đồng thời, việc bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương và nâng cao khả năng ứng phó với các cuộc tấn công mạng cũng được xem là những nhiệm vụ cần thiết.
Các biện pháp này hướng đến việc củng cố nền tảng kinh tế và tài chính, qua đó giúp các quốc gia chủ động hơn trước những biến động khó lường. Trong bối cảnh dư địa chính sách bị thu hẹp, việc duy trì kỷ luật tài khóa và ổn định hệ thống tài chính càng có ý nghĩa quan trọng.
Theo ông Athanasios Vamvakidis - đại diện vụ thị trường tiền tệ và vốn, quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), ưu tiên hàng đầu hiện nay là tăng cường sức chống chịu trước khi các cú sốc xảy ra. Nợ công đang ở mức cao, lạm phát vẫn vượt mục tiêu tại nhiều nền kinh tế, trong khi dư địa chính sách hạn chế hơn trước. Đây là thời điểm cần củng cố hệ thống tài chính để giảm thiểu nguy cơ biến động lan rộng.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chịu sức ép từ những bất ổn địa chính trị và tài chính, A.I. tiếp tục được xem là một trong những động lực quan trọng có thể thúc đẩy tăng trưởng trong dài hạn.
Tại châu Á, sự phát triển của xe điện, năng lượng sạch và công nghệ số đang góp phần làm thay đổi cấu trúc chuỗi cung ứng. IMF dự báo kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 4,5% trong năm 2026, trong khi Ấn Độ có thể đạt 7%. Những triển vọng này cho thấy châu Á tiếp tục là khu vực có những động lực tăng trưởng đáng chú ý, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ và cơ cấu sản xuất toàn cầu đang thay đổi.
IMF lưu ý rằng lợi ích từ A.I. không tự động được phân bổ đồng đều. Bên cạnh khả năng nâng cao năng suất, công nghệ này có thể làm thay đổi cơ cấu việc làm, ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách và tạo ra những thách thức mới đối với ổn định tài chính.
Bài toán đặt ra không chỉ là khai thác tiềm năng của công nghệ, mà còn là đảm bảo khả năng thích ứng trước những thay đổi do công nghệ tạo ra. Đối với mỗi quốc gia, việc tìm kiếm động lực tăng trưởng mới cần đi cùng với củng cố nền tảng tài chính và nâng cao khả năng ứng phó với các cú sốc.
Những thảo luận tại Hội nghị thường niên IMF và Ngân hàng Thế giới năm nay cho thấy kinh tế thế giới không thiếu các động lực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, biến những cơ hội đó thành lợi ích kinh tế lâu dài vẫn là thách thức lớn, nhất là khi các rủi ro địa chính trị, năng lượng và tài chính tiếp tục đan xen.
Trong bối cảnh đó, khả năng chống chịu sẽ không chỉ được quyết định bởi tốc độ tăng trưởng, mà còn bởi mức độ chủ động của mỗi nền kinh tế trước bất ổn. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là vừa tận dụng những cơ hội từ A.I. và các ngành công nghiệp mới, vừa củng cố nền tảng kinh tế để bảo đảm tăng trưởng ổn định và bền vững trong dài hạn.
