Tin tức| Đầu tư hạ tầng, cần cơ chế tạo nguồn vốn đột phá Bài 1: Kinh phí ở đâu ra?  |
| Đường cao tốc TP.HCM- Trung Lương là một trong những dự án có tính chất PPP đầu tiên được triển khai tại TPHCM. |
Hiện nay, vốn để phát triển hạ tầng tại TP.HCM chủ yếu là vốn ODA, vốn tài trợ, vốn vay, trái phiếu và các dự án được đầu tư theo phương thức xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT) và phương thức xây dựng - chuyển giao (BT). Hiểu đơn giản hình thức BOT tức là nhà đầu tư bỏ tiền xây dựng, khai thác, rồi chuyển giao lại cho nhà nước. Còn hình thức BT là đầu tư rồi chuyển giao cho Nhà nước khai thác. Ưu điểm của hình thức BOT là Nhà nước không phải bỏ nhiều tiền đầu tư mà vẫn có đường, có cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, các dự án được thực hiện theo mô hình BOT, BT đã gặp không ít trục trặc. Tổng giám đốc một công ty cổ phần cho biết, nhà đầu tư bắt đầu thận trọng với BOT, BT. Tất cả những ách tắc trên đều xoay quanh vấn đề chính yếu là hạn chế trong vấn đề thu hồi vốn của các nhà đầu tư. Điển hình là dự án BOT cầu Phú Mỹ. Sau khi đưa vào sử dụng, do lượng xe qua cầu quá ít nên phí thu không đủ chi, ảnh hưởng đến khả năng thu hồi vốn. Còn với hình thức BT thì thường được áp dụng với phương châm đổi đất lấy hạ tầng.
Trong thực tế ở nước ta, cơ chế “đổi đất lấy hạ tầng” đã được áp dụng từ những năm 90 của thế kỷ trước, thành công cũng có nhiều nhưng tổn thất cũng rất đáng kể. Đây là một cơ chế khá nhạy cảm, không triển khai tốt có thể tạo kẽ hở gây thất thoát ngân sách, cơ chế chặt quá lại không khuyến khích được việc xuất vốn đầu tư trước hạ tầng của nhà đầu tư. Cho nên với hình thức này lợi thì có lợi nhưng quỹ đất chẳng còn. Ông Lê Văn Tăng - Cục trưởng Cục quản lý đấu thầu Bộ kế hoạch đầu tư nói: "Bây giờ xuất hiện mô hình mới gọi là PPP. Hình thức này có thể xếp ở mức trung gian, bởi vì nếu để nhà đầu tư bỏ ra 100% vốn như BOT thì họ không làm, còn nếu nhà nước bỏ ra 100% vốn thì cũng không được. Bây giờ xuất hiện mô hình trung gian này là cần thiết. Ví dụ một dự án 1.000 tỷ, nhà đầu tư làm thì nhà đầu tư không thu hồi vốn, nhưng nếu nhà nước đầu tư vào đó 300 tỷ thì nhà đầu tư có lợi, khi đó họ mới làm".
Thực tế, mô hình hợp tác công - tư PPP đã được nhắc đến trong nhiều năm qua nhưng hầu như chưa có dự án nào được vận dụng đúng nghĩa theo mô hình này. Dự kiến, thành phố sẽ là địa phương đầu tiên thực hiện thí điểm mô hình đầu tư công tư. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, việc sử dụng hình thức công tư sẽ tăng hiệu quả đầu tư. Cụ thể, cùng có 1 tỉ đô la, nếu đầu tư theo cách thông thường chỉ làm được 100 km đường cao tốc, nhưng nếu thực hiện theo PPP thì sẽ làm được 300 km đường cao tốc. Ngoài ra, PPP còn đem lại hiệu quả về quản lí và hiệu quả khai thác cho các nhà đầu tư. Cơ chế này đã đạt được thành công ở nhiều nước đang thực hiện công nghiệp hóa.
Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông cho biết: Các đô thị lớn của Việt Nam đang đứng trước những lựa chọn quan trọng cho quá trình phát triển. Với hình thức PPP nhà nước sẽ tham gia hỗ trợ 30% nguồn vốn cho các dự án công tư, tư nhân đóng 70% vốn, trong đó 21% là vốn sở hữu của nhà đầu tư, 49% còn lại là vốn vay của các nhà đầu tư. Cũng theo ông Đông, các dự án như ODA, nhà nước đứng ra trả tiền cho nhà tài trợ, nhưng đối với dự án PPP, tư nhân sẽ đi vay tiền để đầu tư và sẽ phải làm dự án chi tiết, chặt chẽ. Theo tính toán của các nhà chuyên môn đến 2020, khi thành phố đã thực hiện quen mô hình công tư, vốn huy động có thể lên tới 40 tỉ đô la. Vì thế, mô hình này được dự đoán sẽ mang lại đột phá. Tuy nhiên, để nhà đầu tư sẵn sàng bỏ vốn vào, đòi hỏi hệ thống chính sách mở hơn và thuận tiện hơn. Đây mới là vấn đề đáng bàn.
 |
Hợp tác công - tư (PPP) đối với đầu tư phát triển nói chung, đặc biệt với hạ tầng giao thông nói riêng được cho là một kênh huy động vốn chủ yếu của tương lai. |
Cho đến thời điểm này, cơ sở pháp lý cho hình thức PPP vẫn chưa được hoàn chỉnh. Do vậy không ít ký kiến cho rằng, để có thể áp dụng hiệu quả cần có luật đối tác công tư hay ít ra các quy định về đầu tư cũng phải được cải tiến. Trong suốt một thời gian dài có quá nhiều hạn chế trong thủ tục có thể làm nản lòng các nhà đầu tư. Giám đốc Sở kế hoạch đầu tư TPHCM Thái Văn Rê cho rằng, một dự án đôi khi chậm đến 2-3 năm vì các thủ tục giấy tờ, làm nản lòng không ít doanh nghiệp. "Xung quanh vấn đề cải cách hành chính hiện nay, cụ thể là cấp giấy phép đầu tư, phải qua nhiều tầng nấc. Sau khi thẩm định cấp phép đầu tư xong nhà đầu tư phải chạy khắp các cơ quan. Qua Sở tài nguyên môi trường để được cấp chủ quyền, Sở xây dựng để được cấp phép xây dựng, tới Sở quy hoạch kiến trúc để biết tầng cao khoảng lùi, tới quận - huyện nếu có đền bù giải tỏa. Có khi phải đi lại tới 2-3 vòng như thế mà dự án vẫn chưa đi vào thực hiện. Bây giờ, tôi nghĩ chúng ta cần phải thay đổi cách làm, tức cấp phép đầu tư xong thì các cơ quan địa phương phải đi lo chuyện đó. Thay vì người ta đến mình như trước đây thì nay mình phải tìm đến với người ta" - ông Rê nhấn mạnh.
Trong buổi làm việc với lãnh đạo Bộ GTVT mới đây, Phó chủ tịch UBND TP Nguyễn Hữu Tín cho biết, cơ chế pháp lý đối với các hình thức kêu gọi đầu tư còn nhiều hạn chế. Do đó, thành phố sẽ có kiến nghị trung ương về chính sách thu hút đầu tư. "Đối với các cơ chế về BOT, BT, PPP hiện nay còn nhiều vấn đề vướng mắc... Thành phố sẽ chỉ ra những điều vướng đó để kiến nghị với Trung ương. Vừa rồi, Bộ Chính trị cũng đã đồng ý thành lập tổ chuyên trách để nghiên cứu các cơ chế đột phá về thu hút đầu tư" - Phó chủ tịch UBND TP khẳng định.
Tiến tới một đô thị phát triển bền vững giải quyết bài toán vốn chưa phải là tất cả nhưng nó mang yếu tố cực kỳ quan trọng. Quá trình phát triển cũng cần tới các chính sách hợp lý để can thiệp vào giải quyết các hệ quả tiêu cực phát sinh từ các khía cạnh xã hội và môi trường nhằm tạo nên sự bền vững. Có thể hiệu quả của PPP phải cần thời gian để kiểm chứng qua thực tiễn nhưng đó là hướng đi khả thi nhất để chia sẻ gánh nặng với ngân sách hay chỉ riêng việc là địa phương đầu tiên thí điểm mô hình, một lần nữa có thể thấy sự năng động, sáng tạo của TPHCM.