Tin tức
Quá trình tái cơ cấu đang đi đúng lộ trình, đảm bảo an toàn hệ thống của hoạt động ngân hàng (ảnh minh họa: Dân Việt)
Đảm bảo an toàn – giảm nợ xấu – tự nguyện cổ phần
Đến nay, bước đầu tái cơ cấu cơ bản hoàn thành. Khả năng thanh khoản của hệ thống ngân hàng được cải thiện rõ rệt so với trước tái cơ cấu, không để xảy ra đổ vỡ, tạo điều kiện để ổn định kinh tế vĩ mô. Trong 9 ngân hàng thương mại cổ phần yếu kém được xác định từ năm 2012, ngân hàng nhà nước (NHNN) đã phê duyệt 8 phương án tái cơ cấu. Các ngân hàng này đang tích cực triển khai các giải pháp tái cơ cấu theo đúng phương án được duyệt. Cùng với đó, tỷ giá, giá vàng trong nước được giữ ổn định, dự trữ ngoại hối tăng, chấm dứt rủi ro từ vàng đối với hệ thống. “Nhìn chung, quá trình tái cơ cấu đang đi đúng, đảm bảo an toàn hệ thống của hoạt động ngân hàng.” Ông Nguyễn Hoàng Minh, Phó giám đốc Ngân hàng nhà nước chi nhánh thành phố Hồ Chí Minh đánh giá.
Trong 3 năm qua, hệ thống đã xử lý hơn 249.000 tỷ đồng nợ xấu thông qua các phương án trích lập dự phòng rủi ro, cơ cấu lại nợ, bán nợ cho công ty quản lý tài sản các tổ chức tín dụng (VAMC)... Theo báo cáo của các tổ chức tín dụng, tính đến hết tháng 9/2014, nợ xấu của toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam là 3,88% tổng dư nợ cho vay, so với cùng kỳ các năm trước, mức tăng nợ xấu tiếp tục được kiềm chế. Chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu cho rằng: “Nợ xấu là một trong những nguyên nhân thúc đẩy tiến trình tái cấu trúc mạnh hơn. Tuy nhiên, nợ xấu không phải là nguyên nhân duy nhất. Vấn đề tái cấu trúc là một hiện tượng sinh học của cả hệ thống ngân hàng, đến một giai đoạn nào đó chúng ta phải tái cấu trúc lại để thích hợp với điều kiện tài chính của đất nước”.
Việc thành lập công ty quản lý tài sản các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) và các hành lang pháp lý cho việc xử lý nợ xấu đã ra đời, tạo cơ sở đẩy nhanh tốc độ xử lý nợ xấu được xem là điểm sáng lớn nhất trong việc tái cơ cấu hệ thống ngân hàng. Tính tới cuối tháng 10/2014, VAMC đã mua được 95.000 tỷ đồng nợ xấu của 6.300 khoản nợ với giá mua 78.000 tỷ đồng. Về thu hồi nợ, đến nay, bán và thu hồi được 3.500 tỷ đồng thông qua nhiều hình thức, trong đó, thông qua đấu giá trực tiếp thu hồi được 2.500 tỷ đồng, thu hồi nợ 900 tỷ đồng.
Một yếu tố tích cực được các chuyên gia đáng giá cao trong quá trình tái cơ cấu là nguyên tắc tự nguyện. Đối với nhóm ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước chi phối vốn, quá trình tái cơ cấu đã hoàn thành cổ phần hóa 4 ngân hàng thương mại Nhà nước. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình cho biết thêm “Chỉ trừ ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn là chưa tiến hành cổ phần hóa. Chúng tôi đã xây dựng đề án tái cấu trúc lại ngân hàng nông nghiệp, trong đó có 8 đề án nhỏ để phân rõ cấu phần của các đề án đó, tạo ra sự công khai, minh bạch, rõ ràng để dễ triển khai trong quá trình thực hiện. Đến nay, đề án đã được Chính phủ phê duyệt và chúng tôi đang thực hiện”.
Xử lý nợ xấu và giải quyết sở hữu chéo là hai mấu chốt trong tái cơ cấu ngân hàng. (ảnh minh họa: chinhphu).
Một cây làm chẳng nên non..
Đề án tái cơ cấu các tổ chức tín dụng đặt ra mục tiêu đến năm 2015 có 1- 2 ngân hàng có quy mô và trình độ khu vực. Đến năm 2017, toàn hệ thống thu gọn còn 15 ngân hàng. Những mục tiêu này đang trở thành thách thức lớn với cơ quan điều hành. Quá trình tái cơ cấu được nhận định mới giải quyết các mục tiêu ngắn hạn còn về lâu dài, ngành ngân hàng vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi tái cơ cấu cần đi vào chiều sâu. TS. Trần Đình Thiên, Viện trưởng viện kinh tế Việt Nam cho rằng : “Hai mấu chốt nhất của tái cơ cấu ngân hàng và xử lý nợ xấu để sạch hệ thống, tránh rủi ro và điều thứ hai là giải quyết sở hữu chéo thì chưa làm được”.
Nợ xấu là rào cản lớn nhất trong quá trình tái cơ cấu. Rủi ro vẫn tiềm ẩn khi các ngân hàng thương mại “chạy đua” chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng trong năm 2014 nhất là cuối năm trong khi năng lực của khách hàng vay vốn vẫn chưa cải thiện nhiều, cơ hội sản xuất kinh doanh đầu tư mới chưa khả thi. TS.Trần Du Lịch, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ Quốc gia nhận định : “Vấn đề khó nhất hiện nay là làm sao tốc độ xử lý nợ xấu phải nhanh hơn tốc độ phát sinh nợ xấu. Trong bối cảnh nền kinh tế còn trì trệ, thị trường chưa khởi sắc… các giải pháp phải là tổng thể thị trường chứ không đơn thuần giải quyết vấn đề kỹ thuật, vấn đề mua bán nợ”.
Một vấn đề khác được các chuyên gia đặt ra là cơ sở pháp lý cho mua bán nợ xấu chưa rõ ràng, thiếu cơ chế, nguồn lực. Bản thân Công ty Quản lý tài sản các tổ chức tín dụng (VAMC) không đủ nguồn lực để “mua đứt bán đoạn”. Ông Nguyễn Khắc Hải, Phó Tổng giám đốc, Công ty TNHH Quản lý quỹ SSI phân tích: “Ở Việt Nam hiện chưa có thị trường mua bán nợ, những đối tượng tổ chức và cá nhân được tham gia vào hoạt động mua bán nợ rất hạn chế. VAMC không thể mua bán nợ theo hình thức thỏa thuận theo giá thị trường. Khi VAMC mua nợ vào, vậy thì đầu ra như thế nào, bán cho ai, ai có thể mua được nợ từ VAMC ?”
Ngoài ra, tình trạng sở hữu chéo trong hệ thống ngân hàng đã đến mức báo động. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nợ xấu và nguy cơ thao túng hoạt động kinh doanh tài chính. Giải pháp dài hạn là cần tập trung xây dựng thị trường tín dụng và thị trường vốn minh bạch. Chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực phân tích: “Chúng ta còn vướng 3 khó. Thứ nhất là thông tin minh bạch rất thiếu nên quá trình thu thập thông tin rất mất thời gian. Thứ hai liên quan đến sở hữu chéo cũng rất phức tạp, phải xử lý và cả lợi ích nhóm trong này. Cuối cùng, chúng ta muốn có một phương án xử lý hài hòa lợi ích cho các bên tham gia bao gồm cả Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng thương mại và cả người dân, đây là phương pháp không phải lúc nào cũng dễ ”.
Muốn tháo những “nút thắt” này, cần có cơ chế pháp lý rõ ràng và cơ chế phối hợp đồng bộ. Đây không chỉ là chuyện riêng của ngành ngân hàng mà còn liên quan đến hai trụ cột tái cơ cấu khác là doanh nghiệp nhà nước và đầu tư công. So với tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, hai trụ cột còn lại vẫn được xem là chậm tiến triển nhất. Điều đó cũng có nghĩa : nếu hai trụ cột còn lại không tái cơ cấu song hành với hệ thống ngân hàng, sự chậm chạp ấy sẽ ảnh hưởng lớn đến kết quả làm tốt, làm "sạch" ngành ngân hàng bởi có đến 60% khoản nợ xấu ngân hàng là của doanh nghiệp nhà nước. Do vậy, tái cơ cấu ngân hàng, xét trên góc độ dài hạn và tổng thể, không thể tách rời khỏi tái cơ cấu đầu tư công và doanh nghiệp Nhà nước.