Nhà thu nhập thấp, chờ tiếng nói chung giữa Nhà nước và doanh nghiệp

(VOH) - Sau hơn một năm thực hiện Nghị quyết số 18/2009/NQ-CP của Chính phủ về một số cơ chế, chính sách nhằm đẩy mạnh phát triển nhà ở cho học sinh, sinh viên các cơ sở đào tạo và nhà ở cho công nhân lao động tại các khu công nghiệp tập trung, người có thu nhập thấp tại khu vực đô thị. Và thực tế các chương trình nhà ở đã được triển khai nhanh hơn tuy nhiên, nếu so với yêu cầu thì kết quả vẫn còn khiêm tốn.

Kể từ khi có Nghị quyết 18 đến nay, cả nước có 24 dự án nhà ở công nhân khu công nghiệp được khởi công và 33 dự án nhà ở cho người thu nhập thấp đã được triển khai, dự kiến góp phần giải quyết chỗ ở cho khoảng 55.000 người.
Theo quy định nhà ở xã hội nằm trong diện không được phép kinh doanh. Trong khi đó, nhà tái định cư, nhà cho người thu nhập thấp hay cải tạo chung cư cũ có hỗ trợ của Nhà nước nhưng thực chất nó vẫn mang ý nghĩa mua bán vì vậy khi doanh nghiệp tham gia cũng sẽ có lời nhưng rất ít . Những năm qua nguồn tiền bán nhà thuộc sở hữu Nhà nước dự định để tái đầu tư cho chương trình nhà ở đã dùng vào việc đền bù, giải tỏa cho nhiều dự án lớn nên sẽ khó trông mong vào nguồn ngân sách này. Vì thế nguồn cơ bản nhất có thể dựa vào là sự đầu tư của các thành phần kinh tế khác. Nhưng đã nhiều năm qua, Nhà nước và doanh nghiệp vẫn chưa tìm ra được tiếng nói chung. Vậy nên quay đi ngoảnh lại cũng chỉ các doanh nghiệp Nhà nước tham gia là chính.
Một thành viên của Hiệp hội bất động sản thẳng thắn: không phải doanh nghiệp không muốn tham gia, nhưng cái chính vẫn là khi tham gia thì họ được cái gì. Doanh nghiệp kinh doanh thì phải có lời, đầu tư bạc tỉ để thu lại nhỏ giọt, có khi kéo dài cả vài chục năm mới thu hồi được vốn thì doanh nghiệp nào dám làm. Chưa kể thủ tục hành chánh nhiêu khê làm cho nhà đầu tư ngán ngại. Đặc biệt là khâu đền bù giải phóng mặt bằng.

Theo thứ trưởng Bộ xây dựng Nguyễn Trần Nam, từ trước đến nay chúng ta đang bị tắc ở khâu thủ tục giấy tờ. Các thủ tục để triển khai dự án bất động sản rất phức tạp và chậm trễ.
Giám đốc một doanh nghiệp xin được dấu tên than rằng, công ty ông thực hiện một dự án 17,3 ha tại phường Phước Long B, quận 9, đã đền bù giải tỏa xong 99,5% nhưng hơn 5 năm trôi qua công việc vẫn chưa xong. Chỉ có 0,5% diện tích chưa được giải tỏa khiến cả một dự án bị chậm trễ quả là khó cho doanh nghiệp.
Hay như trường hợp một khác, công ty này đăng ký 1.200 căn và đã khởi động dự án. Sau 2 năm dự án vẫn bị ngưng trệ vì hồ sơ còn ách tắc. Chủ tịch Công ty Đức Khải Phạm Ngọc Lâm nêu ý kiến:

Một số doanh nghiệp kiến nghị, Nhà nước cần tạo điều kiện nhiều hơn trong chuyện giải phóng mặt bằng, tốt nhất là cần có một quỹ đất sạch để thực hiện các chương trình này. Tiến sĩ Trần Minh Hoàng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Vinaland cho rằng:

Đó là về thủ tục, còn người nghèo thì sao? Dù là chung cư thu nhập thấp nhưng giá cũng phải lên đến trên dưới 10 triệu đồng/m2. Vậy muốn có nhà thì người mua phải bỏ ra vài trăm triệu đồng, một con số quá lớn đối với bà con thu nhập thấp.
Với thu nhập như hiện nay thì cho dù có xây dựng được nhiều căn hộ thì họ cũng chẳng có khả năng mua. Tất cả đều trong chờ những hỗ trợ từ phía Nhà nước và của toàn xã hội.

Một số chuyên gia góp ý, muốn chương trình nhà ở cho người ở cho người nghèo khả quan hơn Nhà nước phải tháo gỡ vướng mắc để thu hút các nhà đầu tư, đồng thời sớm nghiên cứu đưa vào vận hành các định chế tài chánh nhằm hỗ trợ vốn cho người nghèo. Ở một khía cạnh khác doanh nghiệp cũng ý thức hơn về trách nhiệm xã hội của mình, chứ không thể đòi hỏi cái giá quá cao, đây chính là điểm mấu chốt chưa thể thống nhất giữ Nhà nước và nhà đầu tư và người dân bị giải tỏa. Về khoản này thì Nhà nước phải đóng vai trò chính. Bộ trưởng Bộ xây dựng Nguyễn Hồng Quân nói:

Mới đây, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải đã có văn bản gửi Ban chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản, yêu cầu tập trung thực hiện một số nội dung cơ bản trong 6 tháng cuối năm nay. Ban Chỉ đạo cũng cần tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi, khuyến khích đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân, nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân thuê của khối dân doanh.

Khi giá nhà đất tăng đến mức báo động, thì ước mơ có nhà ở của người thu nhập thấp đang dẫn trở nên xa vời. Họ vẫn tự nhủ rằng, chỉ trong chờ vào các chương trình nhà ở cho người nghèo do nhà Nước phát động. Rất nhiều chương trình như vậy đã và đang được Nhà nước kêu gọi đầu tư. Cách đây vài ngày, Nghị định 71 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật Nhà ở có hiệu lực. Đây được xem là hành lang pháp lý quan trọng, tạo điều kiện lớn hơn để các doanh nghiệp tham gia vào các chương trình nhà ở do Nhà nước phát động.