Tin tứcBài 2: Nâng chất xe buýt - cần những giải pháp đồng bộ
Là phương tiện vận tải hành khách công cộng chủ lực tại TP, nhưng xe buýt hiện mới chỉ đáp ứng từ 5 - 6% nhu cầu đi lại của người dân, có thể nói tỷ lệ này là quá thấp, so với mục tiêu đề ra là đáp ứng 30% nhu cầu đi lại vào năm 2010 theo Quy hoạch chung của TPHCM đến năm 2020. Và để đạt được mục tiêu trên rõ ràng là không tưởng trong tình hình thực tế hiện nay. Đó là chưa kể tỷ lệ vốn rất khiêm tốn đó đang có dấu hiệu giảm dần trong thời gian gần đây. Ông Phạm Văn Đông, Trưởng Ban Kinh tế Ngân sách - HĐND TPHCM đánh giá:
Theo Sở GTVT TP.HCM, tiền trợ giá xe buýt tăng dần đều qua các năm: Năm 2003, là 102,4 tỉ đồng; Năm 2004 là 208,7 tỉ đồng, năm 2005 tăng hơn gấp đôi là 424,2 tỉ đồng, năm 2006 là 488,4 tỉ đồng, năm 2007 là 522,3 tỉ đồng và năm 2008 lên tới 610 tỉ đồng. Kế hoạch trợ giá năm 2010 cho toàn ngành xe buýt của TP con số này sẽ là 700 tỉ đồng. Trong khi ngân sách trợ giá cho xe buýt ngày càng tăng, thì chất lượng xe buýt lại tỷ lệ nghịch, nghĩa là ngày càng đi xuống. Với rất nhiều những bất cập như đã trình bày, rõ ràng, để nâng chất xe buýt, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía DN, ngành GTVT, cũng như của TP.
Với những người hoạt động trong ngành xe buýt, bỏ qua những khó khăn về đường sá, xe cộ, vấn đề được quan tâm trước tiên là thu nhập. Theo bà Tống Thị Thu Thanh, Phó Chủ nhiệm HTX Quyết Thắng, mấy năm qua tiền lương tối thiểu đã mấy lần tăng, giá nhiên liệu cũng liên tục biến động và chủ yếu là tăng, còn quy trình xây dựng đơn giá trợ giá cho xe buýt cứ ì ạch theo sau. Nhiều năm nay chỉ thấy một lần điều chỉnh đơn giá, phải trình lên trình xuống nhiều lần, nhưng cuối cùng lần điều chỉnh này chênh lệch cũng không đáng kể, và theo bà Thanh, một khi không đáp ứng được lợi ích kinh tế của DN và tài xế thì việc họ bỏ nghề cũng là điều dễ hiểu. Trong khi đó, cơ chế thu nhập cho tài xế xe buýt không chỉ phụ thuộc vào DN mà còn gắn trực tiếp với đơn giá trợ giá do các cấp TP xây dựng và phê duyệt nên DN cũng không thể tự quyết được. Ông Nguyễn Văn Triệu, Chủ nhiệm HTX vận tải 19/5 kiến nghị:
Bà Tống thị Thu Thanh cho rằng, để vực dậy xe buýt, cần phải sòng phẳng với người làm xe buýt:
Trong khi ngân sách trợ giá hàng năm cứ tăng dần, nhưng DN vẫn cho rằng không đủ, thì có một nguồn thu đáng kể từ hình thức quảng cáo lại bị bỏ qua, bởi TP vẫn chưa cho phép quảng cáo trên xe buýt. PGS.TS Phạm Xuân Mai, trường ĐH Bách Khoa TPHCM cho rằng, theo tính toán, nếu thực hiện được việc quảng cáo thì nguồn thu hàng năm vào khoảng trên dưới 100 tỷ đồng. Song chưa nói đến yếu tố lợi ích kinh tế, theo ông Mai thì chính hình thức quảng cáo này giúp cho hình ảnh xe buýt trở nên thân thiện và gần gũi hơn với người dân, cho phép quảng cáo cũng chính là cách quảng bá hình ảnh xe buýt một cách hiệu quả. Ông Mai nói:
Một trong những giải pháp cần nhanh chóng và quyết liệt triển khai nhằm nâng chất xe buýt là việc cần phải bố trí luồng tuyến hợp lý. Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu, mạng lưới xe buýt ở TPHCM hiện đang bị trùng lắp nhiều nên hiệu quả hoạt động còn hạn chế, chưa thu hút được số đông hành khách. Ông Phạm Đình Đức, Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành Vận tải hành khách công cộng, Sở GTVT TP thừa nhận:
Tuy nhiên, theo ông Phạm Đình Đức, cái khó nhất để có mạng lưới hoàn thiện phải có hệ thống trạm trung chuyển, bến bãi nhưng TP lại quá thiếu bến bãi cho xe buýt. Nhiều đầu bến phải nằm ngoài đường, đậu trên vỉa hè, nhất là tại các điểm đến khu vui chơi, giải trí. Ông Đức kiến nghị TP cần ưu tiên và quyết liệt thực hiện việc bố trí quỹ đất cho giao thông tĩnh phục vụ cho hoạt động xe buýt để xây dựng các bến bãi trung chuyển, hoàn thiện mạng lưới tuyến, mới có thể nâng cao hiệu quả hoạt động của xe buýt.
Một trong những nguyên nhân làm cho chất lượng xe buýt giảm sút, theo PGS.TS Phạm Xuân Mai, là do cách thức tổ chức quản lý yếu kém, chưa phù hợp, cần phải thay đổi. Ông Mai nhấn mạnh:
Để giữ chân cũng như thu hút ngày càng nhiều người dân hưởng ứng, tham gia sử dụng xe buýt, theo ông Dương Hồng Thanh, Phó GĐ Sở GTVT TP, việc đổi mới chất lượng phương tiện và nâng cao chất lượng phục vụ là hai trong số nhiều giải pháp cần thực hiện mạnh mẽ. Vòng đời của dự án đầu tư 1318 xe buýt là 10 năm, đến nay, phần lớn đều đã xuống cấp.
Chất lượng xe buýt thấp là điều ai cũng thấy, nguyên nhân cả chủ quan và khách quan đều đã được xác định, giải pháp cũng đã được chỉ ra, vấn đề còn lại là ngành GTVT cũng các cơ quan hữu quan cần chung tay tháo gỡ khó khăn, thực hiện các giải pháp một cách đồng bộ và quyết liệt. Được vậy mới có thể từng bước nâng cao chất lượng hoạt động của xe buýt, phương tiện vận tải hành khách công cộng được xem là chủ lực - nhưng chưa bao giờ được đặt đúng vị trí của mình.