Những cơ chế mới không chỉ mở ra thêm nguồn thu mà còn trao cho TP. Hồ Chí Minh nhiều quyền chủ động hơn trong việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực. Từ khai thác quỹ đất theo mô hình TOD, tín chỉ carbon đến các cơ chế ngân sách và công cụ tài chính mới, đây được xem là dư địa để Thành phố đầu tư phát triển hạ tầng và đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật Phát triển đô thị là mở rộng nguồn thu trực tiếp cho TP. Hồ Chí Minh. Theo đó, ngân sách Thành phố được hưởng toàn bộ các khoản thu từ giao dịch tín chỉ carbon và khai thác quỹ đất tại khu vực TOD từ các tuyến đường sắt đô thị.
Với tín chỉ carbon, TP. Hồ Chí Minh có tiềm năng giá trị ước tính khoảng 790 triệu USD, theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới. Đây là nguồn thu mới, gắn với quá trình chuyển đổi xanh của Thành phố.
Trong khi đó, TOD mở ra khả năng khai thác nguồn lực từ quỹ đất gắn với hệ thống giao thông công cộng. TP. Hồ Chí Minh dự kiến huy động khoảng 7,8 tỷ USD từ việc khai thác quỹ đất tại 11 vị trí, nút giao TOD trọng điểm ban đầu. Nguồn lực này được định hướng đầu tư trở lại cho mạng lưới giao thông công cộng, qua đó tạo thêm điều kiện để hệ thống giao thông tiếp tục được mở rộng.
Cơ chế này gắn với kế hoạch phát triển 11 đô thị nén theo mô hình TOD dọc tuyến Metro số 1, Metro số 2 và tuyến Vành đai 3 theo Nghị quyết 98. Khu đất xung quanh nhà ga Bến Thành đến ga Tao Đàn là một trong 5 khu vực TOD dọc tuyến Metro số 2 Bến Thành - Tham Lương đã được Thành phố phê duyệt ranh giới, với diện tích gần 940ha.
Nguồn lực mới cho TP. Hồ Chí Minh từ TOD tin chỉ carbon
Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10, cho phép Thành phố quy định chính sách phát triển đô thị tại các khu vực TOD và chủ động thực hiện các thủ tục liên quan. Đây là cơ sở pháp lý để TP. Hồ Chí Minh có thêm điều kiện tập trung triển khai mô hình này.
Như vậy, TOD không chỉ được đặt trong bài toán phát triển không gian đô thị mà còn gắn với bài toán tạo và tái tạo nguồn lực cho giao thông. Khi nguồn thu từ khu vực TOD được đưa trở lại đầu tư, nguồn lực có thể tiếp tục được sử dụng cho những khu vực và dự án tiếp theo.
Bên cạnh TOD và tín chỉ carbon, Luật Phát triển đô thị còn xác định các khoản thu khác theo luật nhưng chưa được quy định trong pháp luật về ngân sách nhà nước là nguồn thu mà TP. Hồ Chí Minh được hưởng toàn bộ. Luật đồng thời mở đường cho Thành phố phát triển trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn và thực hiện các giao dịch, dịch vụ tài chính thế hệ mới.
Các cơ chế tài chính trong Luật Phát triển đô thị giúp TP. Hồ Chí Minh có thêm cách thức để huy động và sử dụng các nguồn lực mới như TOD và tín chỉ carbon.
Tín chỉ carbon là dòng tiền mới, không cạnh tranh với nguồn thu từ thuế truyền thống, qua đó góp phần đa dạng hóa cơ cấu thu và giảm sự phụ thuộc vào nguồn thu từ đất đai. Cùng với đó, Thành phố có khả năng huy động các nguồn vốn xã hội thông qua trái phiếu xanh, hỗ trợ lãi suất và các công cụ đòn bẩy tài chính công. Trong đó, hỗ trợ lãi suất từ ngân sách có thể kích hoạt thêm nguồn vốn tư nhân.
Các khoản thuế, phí và lệ phí hiện nay có quy mô tương đối nhỏ nhưng vẫn giữ vai trò là công cụ điều tiết hành vi. Khi đặt cạnh những nguồn lực mới như TOD, tín chỉ carbon, trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh và vốn quốc tế, cơ cấu huy động nguồn lực của Thành phố vì vậy có thể trở nên đa dạng hơn.
Việc đa dạng hóa các kênh này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy đầu tư, đồng thời tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong quá trình phát triển đô thị.
Một cơ chế đáng chú ý khác liên quan trực tiếp đến ngân sách là quy định về khoản thu Thành phố được hưởng khi thu vượt dự toán Chính phủ giao đối với các khoản thuế, phí, lệ phí. Cơ chế này vừa tạo thêm nguồn lực cho Thành phố, vừa khuyến khích địa phương chủ động tăng thu trong phạm vi kế hoạch được giao.
Đối với các khoản thu ngân sách Trung ương hưởng 100% trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, ngân sách Trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách Thành phố không vượt quá 70% số tăng thu so với dự toán Thủ tướng Chính phủ giao, áp dụng với thuế xuất nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt từ hàng hóa nhập khẩu cùng các loại phí, lệ phí khác như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và thuế bảo vệ môi trường.
Như vậy, cùng với việc mở rộng các nguồn thu, cơ chế mới cũng tạo động lực để Thành phố chủ động hơn trong việc khai thác những nguồn lực đang có. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhu cầu đầu tư cho hạ tầng đô thị, giao thông và các công trình phục vụ phát triển ngày càng lớn.
TP. Hồ Chí Minh có thêm nhiều kênh để chủ động nguồn lực
Không chỉ tạo thêm nguồn thu, Điều 33 còn cho phép Thành phố điều hành linh hoạt việc sử dụng ngân sách cho chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Đây là thay đổi có ý nghĩa ở khâu sử dụng nguồn lực, bởi nguồn vốn huy động được chỉ thực sự phát huy tác dụng khi có thể được phân bổ phù hợp với nhu cầu và tiến độ của từng dự án.
Với cách tiếp cận này, TP. Hồ Chí Minh có thêm dư địa để chủ động điều tiết nguồn vốn, tăng thu và sử dụng nguồn lực cho các dự án, công trình và phi công trình, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho Thành phố và cả vùng.
Trước đây, nhiều cơ chế được thực hiện thông qua các nghị quyết mang tính thí điểm. Nay, khi được luật hóa, những cơ chế này có nền tảng pháp lý ổn định hơn, đồng thời mở rộng khả năng chủ động tạo nguồn lực thay vì chỉ chờ cơ chế phân bổ.
Trong thực tế, Thành phố có thể chủ động hơn trong việc huy động vốn, bao gồm khả năng vay từ các quỹ tiền tệ, tài chính quốc tế trong thời gian chờ đợi, đồng thời phát hành trái phiếu địa phương. Việc sử dụng nguồn vốn cũng linh hoạt hơn giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên trong quá trình triển khai.
Tuy nhiên, để những quy định này tạo ra kết quả cụ thể, khâu tổ chức thực hiện sẽ quyết định tốc độ và hiệu quả chuyển hóa chính sách thành nguồn lực thực tế.
Thực tế, quá trình chuẩn bị cho giai đoạn luật có hiệu lực đã được triển khai. Các cơ quan chức năng đang dự thảo những nghị quyết của HĐND liên quan đến các nội dung cho phép Thành phố chủ động trên nhiều lĩnh vực. Hàng chục nghị quyết đang được các đơn vị lấy ý kiến để kịp ban hành khi luật có hiệu lực từ ngày 1/10.
Tuy nhiên, không phải tất cả cơ chế đều cần được triển khai cùng lúc, những nội dung đã đủ điều kiện và có khả năng tạo tác động tích cực ngay sẽ được ưu tiên trước. Trong khi đó, các nội dung cần tiếp tục hoàn thiện sẽ được xem xét tại những kỳ họp tiếp theo. Cách làm này giúp quá trình triển khai có thứ tự ưu tiên, thay vì dàn trải nguồn lực cho tất cả cơ chế cùng một thời điểm.
Luật hóa cơ chế đặc thù, tăng năng lực thực thi cho Thành phố
Lãnh đạo Thành phố cũng đã ban hành kế hoạch triển khai với yêu cầu rõ người, rõ thời gian, rõ tiến độ, trách nhiệm và sản phẩm cụ thể. Thành phố yêu cầu không chờ Nghị định hướng dẫn mà phải bắt tay ngay vào thực hiện. Các sở, ngành cũng được đặt ra yêu cầu chuyển từ đề xuất chính sách đặc thù sang thiết kế những giải pháp cụ thể để thúc đẩy phát triển.
Điểm đáng chú ý của Luật Phát triển đô thị không chỉ nằm ở việc trao thêm nguồn lực mà còn ở việc tạo một khuôn khổ để TP. Hồ Chí Minh chủ động hơn trong huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực. Khi khung pháp lý được đưa vào thực tiễn với sự quyết tâm và đồng lòng từ nhiều phía, các cơ chế mới được kỳ vọng không chỉ tháo gỡ khó khăn, vướng mắc mà còn khơi thông nguồn lực, tạo nền tảng để TP. Hồ Chí Minh phát triển bền vững, vì cả nước và cùng cả nước.
>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9