Tin tứcChủ trì buổi họp mặt, bà Vũ Kim Anh, Phó giám đốc sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch cho rằng, cần phải “nói thẳng”, “nói thật” với nhau tìm ra những giải pháp thiết thực và hiệu quả để làm sao nghệ thuật đờn ca tài tử được bảo tồn và phát huy một cách tốt nhất. Trên 100 năm với biết bao thăng trầm, biến động cùng thời gian đờn ca tài tử đã giữ cho mình những giá trị tinh túy nhất, đã được các tiền nhân lưu giữ lại đầy kiêu hãnh. Đến hôm nay, khi cả thế giới đã công nhận Đờn ca tài tử là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại thì chúng ta càng có động lực mạnh mẽ giúp cho môn nghệ thuật này phát triển hơn. Bà Vũ Kim Anh nhấn mạnh: "Bây giờ chúng ta phải tập trung cho chương trình hành động sau khi được vinh danh và hoạt động cho đờn ca tài tử mình trong thời gian tới góp sức cho TPHCM vừa bảo tồn, vừa phát triển mà vẫn giữ được cái chất của đờn ca tài tử, nhưng vẫn phù hợp với việc phát triển của xã hội. Nghĩa là phải thỏa được nhiều yếu tố thì đờn ca tài tử mới sống được. Cái thứ 2 nữa mà chúng tôi rất quan tâm đó là chế độ chính sách cho nghệ nhân, vấn đề đặt ra là chế độ chính sách của mình dành cho nghệ nhân như thế nào, Nhà nước thì đặt ra là tổ chức các hoạt động để bảo tồn phát huy, nhưng những con người tham gia giữ gìn, bảo tồn thì luật di sản có quy định, nghị định 98 có, hướng dẫn có nhưng thực hiện thì tôi cho rằng có lắm nhiêu khê và khó khăn".
Có nhiều ý kiến đồng thuận với bà Vũ Kim Anh rằng trong việc gìn giữ và bảo tồn thì nhân tố con người là quan trọng và cấp thiết. Bởi lẽ họ chính là những tư liệu sống nhưng cuộc sống của họ hiện tại có thể nói là quá khó khăn, họ đã gắn bó gần như cả đời mình cho loại hình nghệ thuật này và vẫn đang tiếp tục cống hiến, truyền đạt và tham gia nghiên cứu. Vậy nhưng chúng ta đã làm gì để bảo tồn những tư liệu sống quý giá này hay chúng ta đang quá “thờ ơ”, chưa có những chính sách đãi ngộ kịp thời để rồi khi họ mất đi, những tinh hoa đó không kịp trao truyền lại cho thế hệ hôm nay.
 |
| Họp mặt nghệ nhân đờn ca tài tử và trao đổi giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đờn ca tài tử trên địa bàn TPHCM - Ảnh: VHTTDLkv3.gov. |
Đồng quan điểm về vấn đề này, Nghệ nhân dân gian Hoàng Tấn (Trung tâm văn hóa thành phố), Tiến sĩ Mỹ Liêm, Thạc sĩ Hải Phượng (Nhạc viện TPHCM), nói: "Có nên chăng là mình kiến nghị với các cơ quan cấp trên có quyền quyết định đối với vấn đề chăm lo, chính sách. Cái này là thuộc về vấn đề quản lý nhà nước nhưng tôi nghĩ bản thân những người chơi đờn ca tài tử chúng ta nên thành lập một quỹ gọi là quỹ “Khuyến đờn ca tài tử” để mình chăm lo cho các tài tử thì tôi thấy sẽ thiết thực hơn trong khi chúng ta chờ đợi. Còn nếu được Nhà nước giúp sức thì lại càng tốt nhưng trước mắt theo tôi nghĩ chúng ta nên làm như thế". "Những con người này đã làm nên văn hóa của thành phố này, của đất nước này thì chúng ta cần phải có sự bù đắp bởi vì đây là di sản của 21 tỉnh, thành mà Sài Gòn là nơi quy tụ của 21 tỉnh, thành, chúng ta hoàn toàn có quyền tự hào về điều này, vậy thì nên có một chính sách rõ ràng đối với nghệ nhân đờn ca tài tử và tôi nghĩ rằng Ủy ban Nhân dân thành phố dư sức để làm chuyện đó. Và điều này thiết nghĩ không có gì trái với chính sách hay cần phải bàn tới bàn lui vì nó đã quá rõ ràng". "Chúng tôi muốn đề xuất thêm không chỉ quan tâm trao những danh hiệu như nghệ nhân dân gian cho những nghệ nhân lớn tuổi mà chúng tôi còn rất mong muốn các cấp lãnh đạo sẽ có những quỹ như thế nào để đầu tư, ví dụ như ở các nước, nếu như một nhạc sĩ nào được trở thành một nhạc sư thì khi đó Nhà nước sẽ trả tiền đầu tư cho họ và họ có nhiệm vụ là đào tạo ra 2 nhạc sư làm nghề cũng giỏi như mình. Tôi cho rằng đây là một điều rất hay, chúng ta không phải đầu tư dàn trải mà chỉ tập trung vào những nhân tố thật sự cần thiết. Vấn đề ở đây không phải là việc chúng ta đầu tư nhiều bao nhiêu mà là chúng ta đầu tư một cách có hiệu quả"
Sự thiếu nhất quán trong hệ thống 20 bản tổ nhạc tài tử cũng là một trong những yếu tố gây khó trong công tác bảo tồn nghệ thuật đờn ca tài tử, nếu ở các nước việc quy chuẩn các giá trị văn hóa của một loại hình vào một tài liệu gọi là “Tài liệu gốc” thì đờn ca tài tử ở Việt Nam vẫn chưa làm được. Cũng chính vì là “chơi tài tử” nên mỗi vùng miền có những nét chơi riêng, ngẫu hứng riêng, vậy thì muốn tìm hiểu, muốn nghiên cứu thì phải dựa vào những tài liệu chính thống nào – đây là những ý kiến khá tâm huyết mà soạn giả Ngô Hồng Khanh – Nguyên Vụ Trưởng Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương đã bày tỏ: "Tôi đề nghị cần có một sự thống nhất sớm một cách khoa học, về bài bản, về nhịp nhàng về câu cú của đờn và ca, ca và đờn. Ca vô trước đờn vô sau có phải là tài tử không, rồi ca rồi nói lối vô có phải là tài tử không. Ca tài tử có phải chỉ ở nhịp 32 hay là nhịp 16 trở về trước. Trong nghệ thuật đờn ca tài tử, những bản Oán, những bản Mùi, những bản Ai có ca tập thể được hay không, có thể thành hợp xướng hay không, tôi nghĩ những điều này cần phải có một sự nhất quán, một sự thống nhất sớm".
Chúng ta hiện có trên 25.000 tài tử ở khắp cả nước, thế nhưng chất lượng các tài tử thì ở mức nào là câu hỏi được nhiều người đặt ra trong buổi họp mặt trao đổi. Liệu các tài tử có thể hiểu và chơi thấu đáo tất cả các thể điệu, hay chỉ đang dừng lại ở mức “chạm ngõ” tức là mỗi thể điệu chỉ biết một ít. Theo nhạc sĩ Tấn Nhì – một trong những nhạc sĩ tâm huyết, đã bước qua cái ngưỡng “thất thập” nhưng vẫn còn “nặng nợ” với bộ môn này cho rằng, đó chính là hệ lụy khi mà chúng ta đang chơi tài tử theo kiểu “cắt khúc”, nghĩa là mỗi bản chỉ ca một lớp, đờn một lớp họa chăng là 2 lớp trong khi đó mỗi thể điệu tài tử có nhiều lớp, mỗi lớp lại mang trong mình những nét tinh túy riêng: "Trong các bài bản đờn ca tài tử, Nam hạ, Bắc Oán, Ngự mỗi bài rất dài, nhưng mỗi lớp lại hoàn toàn khác nhau nên nếu chúng ta chỉ biểu diễn theo kiểu hát một hay 2 lớp như vậy là không ổn lắm. Chúng ta nên thực hiện trong các kỳ liên hoan hội diễn theo kiểu sẽ thi cả bài nhưng bốc thăm ai bốc trúng lớp nào thì ca lớp đó, như thế sẽ khuyến khích việc học bài bản tài tử. Và nếu làm được như vậy thì chúng ta đã bảo tồn được nguyên gốc nghệ thuật đờn ca tài tử chứ không phải chỉ bảo tồn ở phần ngọn".
Nhà nghiên cứu âm nhạc tài tử - Tiến sĩ Mai Mỹ Duyên – Nguyên Phó Trưởng khoa sau đại học khoa Âm nhạc Dân tộc trường Đại học Văn hóa TPHCM thì nhấn mạnh đến việc đưa đờn ca tài tử vào trường học, mà phải đưa vào từ cấp đầu đời chứ không được đưa ngang vào cấp 2 hay cấp 3 mà chúng ta đang áp dụng với nhiều loại hình nghệ thuật khác. Vì ở cấp càng nhỏ, các em như những tờ giấy trắng, cái gì ghi nhớ được thì sẽ ở đó rất lâu và đừng ngại quãng đường chúng ta phải đi là bao nhiêu lâu .Chúng ta hãy cứ làm từ từ như kiểu mưa dầm thấm đất, nhất định sẽ mang lại những kết quả tốt. "Chúng ta hãy quan tâm đến thế hệ kế thừa, hãy đưa đờn ca tài tử vào các trường tiểu học, những cấp học nhỏ nhất để các em quen dần với một số khái niệm gọi là đờn ca tài tử. Có thể không nhiều, một tháng dạy chừng 1 hoặc 2 tiết thôi nhưng tôi tin là hiệu quả sẽ vượt ngoài mong đợi, tôi nghĩ sẽ không khó, tôi nghĩ đây là một việc cần làm và nên làm vì đó là những giá trị truyền thống, là văn hóa của dân tộc".
Trách nhiệm giữ gìn nghệ thuật đờn ca tài tử giữa bao nhiêu trào lưu văn hóa đang cuồn cuộn đổ vào dòng văn hóa Việt Nam, đối với một loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc đã được bao thế hệ tiền nhân khai hoang và hình thành là một sự thật đã và đang được khẳng định. Bởi lẽ, không có loại hình nghệ thuật nào phát triển mà không có sự vun vén của những bàn tay, khối óc và trái tim con người. Dĩ nhiên sẽ chẳng dễ dàng gì, con đường đi dẫu có gian nan nhưng với sự chung tay góp sức của nhiều con người nhiệt huyết thì có thể tin là nghệ thuật đờn ca tài tử sẽ ngày càng in đậm dấu son, sẽ phát triển và khẳng định những giá trị hiện hữu bất di bất dịch của mình trong đời sống tinh thần của người Việt Nam.
.jpg?w=1600&q=85)
