Tin tứcĐáng tự hào hơn khi cuối năm 2013, UNESCO đã chính thức công nhận đây là loại hình văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Bên cạnh niềm vui Đờn ca tài tử bước sang trang mới với nhiều cơ hội phổ biến rộng rãi hơn ở phạm vi toàn thế giới thì điều khiến những người tâm huyết với loại hình âm nhạc này lo lắng chính là các giải pháp bảo tồn sau khi được vinh danh.
Hiện nay, trong số các địa phương ở khu vực Nam bộ, TP.HCM được xem là nơi tập trung nhiều nhất số lượng câu lạc bộ đội nhóm Đờn ca tài tử. Thống kê của Sở Văn hóa Thể thao Du lịch TP.HCM cho thấy, phong trào Đờn ca tài tử ở thành phố phát triển rất mạnh. Hiện toàn thành phố có trên 118 câu lạc bộ Đờn ca tài tử đang hoạt động với hơn 2.000 tài tử đờn, tài tử ca tham gia sinh hoạt.
Đếm thì nhiều nhưng vẫn còn đó không ít băn khoăn bởi số lượng tài tử đờn ngày càng ít đi so với tài tử ca và chất lượng chuyên môn tay nghề của các tài tử đờn cũng không cao. Nghệ nhân dân gian Hoàng Tấn, người gắn bó lâu năm với nghệ thuật Đờn ca tài tử bày tỏ sự ái ngại, nếu không có giải pháp khắc phục dứt điểm tình trạng thiếu và yếu tài tử đờn thì đây sẽ là một khó khăn và thách thức lớn của chúng ta trong quá trình thực hiện cam kết sau khi vinh danh: “Hiện giờ có một điều báo động, đó là người ca thì nhiều, còn người đờn thì chẳng còn mấy ai hết. Hiện nay nếu nói gom lại, những người biết đờn Đờn ca tài tử rất hiếm. Một số gương mặt mình thấy hoài trong giải Bông lúa vàng hay Chuông vàng vọng cổ… lâu lâu đi thi thấy họ xuất hiện. Chính vì thế, để tổ chức một cuộc thi rất khó khăn cho các địa phương. Khó ở chỗ để quy tụ được một đội ngũ đi thi cũng hiếm hoi. Có trường hợp phải đi thuê mướn, vay mượn. Vì thế, chúng ta nên gấp rút tổ chức những khóa huấn luyện về đờn ca tài tử. Lớp ca có thể 3 tháng là xong nhưng lớp đờn rất khó. Phải trên 6 tháng mới đờn được một vài bài chứ nói chi là đờn hết được”.
Ngay sau khi UNESCO vinh danh, một chương trình hành động quốc gia bảo vệ nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ đã được Bộ Văn hóa Thể thao Du lịch công bố. Trong đó, đáng chú ý là biện pháp đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của toàn xã hội đối với việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ; tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hành, sáng tạo và truyền dạy nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ...
Như vậy, việc sáng tạo, phổ biến và truyền dạy nghệ thuật đờn ca tài tử được xác định có vai trò và ý nghĩa quan trọng, là cở sở để khắc phục dần tình trạng chênh lệch giữa tài tử đờn và tài tử ca, phổ biên rộng rãi loại hình nghệ thuật này trong đời sống cộng đồng.
Mục tiêu là vậy, song 21 tỉnh thành có đờn ca tài tử sẽ triển khai như thế nào, sớm hay muộn mới là điều đáng lưu tâm. Cũng xét riêng ở TP.HCM, hiện nay số lượng trường đào tạo chính thống về đờn ca tài tử cũng không nhiều, có thể điểm danh ra đây một số tên như: Ðại học Sân khấu điện ảnh, Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật, Nhạc viện Thành phố, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, một số lớp ở Cung Văn hóa lao động đang có chuyên ngành đào tạo.
Anh Nguyễn Thành Chơn ở Phú Nhuận, một người mộ điệu đờn ca tài tử cho rằng, nhiều lúc muốn tìm tòi, học tập nhưng anh mù tịt về địa chỉ các cơ sở đào tạo: “Tôi rất muốn tìm hiểu về đờn ca tài tử nhưng có 2 trở ngại. Thứ nhất là tôi không biết tìm hiểu ở đâu, thứ 2 là nếu thông qua những phương tiện khác như internet hoặc vô nhà sách để mua tư liệu tìm hiểu về đờn ca tài tử thì rất khó khăn. Cho nên tôi nghĩ rằng nếu mình muốn bảo tồn và phát huy để cho đại chúng và lớp trẻ tìm hiểu về đờn ca tài tử thì theo tôi nên cần phải phổ biến rộng rãi hơn”.
Cũng giống như các loại hình di sản phi vật thể đã từng được công nhận trước nay như Ca trù, hát Xoan, Cồng chiêng Tây Nguyên, chính sách đãi ngộ, khen thưởng và phong tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước cho các nghệ nhân Đờn ca tài tử có nhiều đóng góp xuất sắc trong việc bảo vệ và phát huy giá trị nghệ thuật đờn ca tài tử cũng là băn khoăn lớn hiện nay.
Chưa có cuộc khảo sát cụ thể nào về đời sống của các nghệ nhân Đờn ca tài tử nhưng theo GS.TS Trần Văn Khê, phần lớn những nghệ nhân đờn ca tài tử mà ông đã từng vinh hạnh được tiếp xúc và quen biết đời sống còn nhiều khó khăn. Và gần như tất cả nghệ nhân chỉ gắn bó với Đờn ca tài tử bằng chính niềm đam mê của mình, chứ thực chất việc hỗ trợ của nhà nước (nếu có) chỉ dừng lại ở mức ghi nhận và động viên: “Trước hết chính quyền phải giúp cho các nghệ nhân có cơ sở sống để người ta còn truyền dạy lại cho thế hệ sau. Thay vì người nghệ nhân đờn hay phải ra làm thợ rèn, học trò muốn học mà nghèo chính phủ phải có chế độ hỗ trợ như học bổng… Phải đem âm nhạc vô các trường, báo chí cũng phải viết nhiều về Đờn ca tài tử… tất cả phải thay đổi tư duy. Mỗi người đều phải chung sức nhau, đóng góp công sức thì họa chăng mới bảo tồn tốt được”.
Bà Vũ Kim Anh, Phó giám đốc Sở Văn hóa Thể thao Du lịch cũng cho biết, vấn đề đãi ngộ với các nghệ nhân Đờn ca tài tử luôn là câu chuyện nóng. Nhiều lần Sở cũng đã đốc thúc giải quyết, nhưng đến bây giờ vẫn vướng mắc nhiều điều khoản giữa các Bộ với nhau và đôi lúc vượt quá khả năng của địa phương. Chính vì thế, trong khi chờ được công nhận, những nghệ nhân đờn ca tài tử lớn tuổi đã không thể chờ đợi thêm.
Bà Vũ Kim Anh day dứt: “Trong khi hồ sơ đang xét duyệt thì cụ Lâm Văn Xíu mất và khi được vinh danh rồi thì nghệ nhân dân gian Bạch Huệ mất – một giọng ca 83 tuổi mà cực kỳ truyền cảm và rất hay thì mất. Tôi rất là lo hiện nay là những nghệ nhân, kể cả thầy Tấn Nhì chuẩn bị được vinh danh, được công nhận rồi nhưng mà thầy có nhận được đâu. Cho nên tôi thấy vấn đề đặt ra là, chế độ chính sách Nhà nước mình đối với nghệ nhân thế nào. Nhà nước thì đặt ra là tổ chức các hoạt động để đẩy các hoạt động truyền bá, phát huy nhưng những con người tham gia giữ gìn bảo tồn thì Luật di sản có quy định, Nghị định 98 có, hướng dẫn có nhưng thực hiện cũng có quá nhiều khó khăn”.
Cùng với những trăn trở về chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân Đờn ca tài tử, làm thế nào để Đờn ca tài tử thực chất là một di sản sống cũng quan trọng không kém. Di sản sống của Đờn ca tài tử nghĩa là phải tiếp tục nâng cao về chất lượng, số lượng bài bản tài tử với những nội dung mới, chứ không chỉ gói gọn trong 20 bản Tổ, chặp cải lương như từ trước đến nay. Có như thế thì Đờn ca tài tử mới mong tiếp cận được một thế hệ công chúng trẻ đương đại vốn đã rất xa lạ với nền nghệ thuật truyền thống nước nhà, mà đờn ca tài tử là một trong số đó.
.jpg?w=1600&q=85)
