Đồng thuận của dân, di sản mới thành trái ngọt

(VOH) - Di sản vốn là những tài sản vô giá mà thiên nhiên và con người đã tạo ra, được gìn giữ và bảo tồn cho đến hiện tại.

Ở Việt Nam, những di sản văn hóa do chính bàn tay con người tạo ra được UNESCO công nhận vốn không nhiều, có thể liệt kê ra đây như quần thể di tích cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn, Khu di tích Trung tâm Hoàng thành Thăng Long và Thành nhà Hồ. Có thể nói, mỗi di sản là một câu chuyện kết tinh từ lịch sử của dân tộc cần được gìn giữ và bảo tồn nguyên vẹn. Tuy vậy, đôi lúc công việc này lại trở nên khó khăn hơn vì không phải ai cũng hiểu hết ý nghĩa và tầm quan trọng của nó để có những động thái kịp thời giúp di sản đó tồn tại mãi với thời gian. Riêng với Quảng Nam, vùng đất hiếm hoi may mắn sở hữu được 2 di sản quý giá ấy, công việc này bước đầu đã được ghi nhận.

Phố cổ Hội An (ảnh: Chudu)

Đến với vùng đất Quảng Nam, đặc biệt là đô thị cổ Hội An, du khách đều ấn tượng trước những dãy nhà cổ kính và tĩnh lặng với những mái ngói phủ rêu xanh mướt. Tất cả được khoác lên mình một tấm áo màu vàng óng ánh, càng làm nổi bật vẻ trầm mặc vốn có của một đô thị được xây cất từ cách đây những 2, 3 thế kỷ. Trong ký ức của ông Phan Quốc Hoành, 81 tuổi, nhà ở số 153 Trần Phú, TP.Hội An, ngày trước, nơi đây vốn là một thương cảng sầm uất với nhiều khách buôn đến từ khắp năm châu. Ngôi nhà ông đang ở đã được xây cất cách đây không dưới 200 năm, nhưng về cơ bản kiến trúc của căn nhà vẫn không hề thay đổi, cả diện mạo bên ngoài lẫn cốt cách bên trong. Vẫn còn đó không gian của đầu hồi, bờ chảy, mắt cửa chỉ có thể tìm thấy ở kiến trúc nhà xưa. Dưới căn nhà ấy, 5 thế hệ của gia đình ông đã lần lượt kế tiếp nhau cư trú và buôn bán. Chính vì vậy, căn nhà với kiến trúc cổ ấy đã trở thành một phần hồn trong ông và những người thân của gia đình nên làm sao có thể xây mới. Ông Phan Quốc Hoành chia sẻ: “Không phải nhà đây mà nhiều nhà khác nữa. Lý do là do người ta tôn trọng ông bà nên họ xem đây là những kỷ vật xa xưa, nhất là những nhà giàu có, họ muốn giữ lại ngôi nhà để hãnh diện hơn với mọi người. Ví dụ khi đi ngang qua ngôi nhà xưa, mọi người sẽ đánh giá được là ông bà ta đã như thế chứ không phải bây giờ”.

Không chỉ riêng ông, mỗi một người dân nơi phố Hội đều ý thức rất rõ những gì mình đang có dưới những căn nhà với kiến trúc cổ ấy. Những căn nhà cổ nấp mình trong những con phố hẹp chứa đựng biết bao nhiêu câu chuyện của thời gian và thời cuộc. Trò chuyện với chúng tôi, chị Võ Thị Hằng, ở 93 Phan Chu Trinh, Hội An cho biết, căn nhà chị đang ở cũng được xây dựng trên dưới 2 thế kỷ. Nếu như trước đây, 200 mét vuông đất của căn nhà dùng để mua bán vật liệu xây dựng, thì nay toàn bộ diện tích ấy được ưu tiên trưng bày tranh, ảnh bán cho du khách. Đấy cũng chính là nguồn thu nhập chính của gia đình chị mười mấy năm. Chị Võ Thị Hằng phấn khởi cho biết: “Cái nhà này trước kia là ngôi nhà xưa nên rất là quý giá. Mình cũng tự hào vì mình là người Hội An, được sống ở Hội An mình cũng rất hạnh phúc và sung sướng, đời sống cũng ổn định, không phải lo về kinh tế bao nhiêu mà cuộc sống cũng đầy đủ và được đi chơi với mọi người”.

Thực tế, kể từ năm 1999, khi UNESCO chính thức công nhận phố cổ Hội An là một di sản văn hóa thế giới, một thương cảng thịnh vượng xa xưa chìm dần vào quá khứ, thay vào đó là một thành phố du lịch được nhắc đến trong bản đồ du lịch thế giới. Thế nhưng có một điều mà ít ai biết rằng, để viết ra được câu chuyện của ngày hôm qua là cả một quá trình gìn giữ và bảo tồn di tích của người dân và chính quyền tỉnh Quảng Nam. Bởi theo ông Đinh Hài, Giám đốc Sở VH TT&DL tỉnh Quảng Nam: việc giữ gìn một di sản trong thời điểm hiện tại khi cuộc sống đang cứ tiếp diễn một cách nhanh chóng không phải là một điều dễ dàng gì, nhiều lúc phải biết chấp nhận hy sinh. Bảo tồn di sản thì người dân phải biết hi sinh lợi ích riêng, làm thế nào để giá trị di sản vẫn đạt được mà cuộc sống của người dân vẫn tiếp tục phát triển luôn đặt ra những câu hỏi. Ông Đinh Hài nói: “Họ cũng gìn giữ tài sản quý báu đó và chính tài sản quý báu đó đã tham gia vào quá trình phát triển kinh tế của người dân. Nói cách khác, phát huy giá trị di sản cũng bắt nguồn từ thực tế là di sản đó đem lại những lợi ích thiết thực nào cho người dân”.

Lợi ích thiết thực theo cách nói của ông đã được minh chứng bằng số liệu thực tế đáng kinh ngạc, đó là lượng du khách đến với Hội An thay đổi rõ rệt qua các năm. Trong một cuộc hội thảo vừa mời diễn ra trong dịp Festival di sản Quảng Nam lần này, Tổng Cục du lịch đã công bố Quảng Nam là trường hợp đặc biệt, ngay sau khi được công nhận 02 di sản thì lượng khách đến năm sau đó đã tăng gấp bốn, giai đoạn 2000 -2012 lượng khách quốc tế tăng khoảng 14 lần, khách nội địa tăng 50 lần, tổng thu nhập từ du lịch tăng 35 lần. Quảng Nam là điển hình cho việc khai thác giá trị di sản văn hóa phục vụ cho phát triển. Và hiện tại, Hội An không chỉ là thương hiệu du lịch của Quảng Nam mà còn là điểm đến trên bản đồ du lịch thế giới...Để có được sự thành công này chính là nhờ vào sự đồng thuận trong từng hành động của nhân dân trong việc xem công tác bảo tồn di sản là hàng đầu khi khai thác di sản.