Hoàn thành công trình 20 bản tổ nhạc tài tử Việt Nam

Bộ tài liệu gốc được lưu giữ tại Viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, những bộ phát hành sẽ được gửi đến từng tỉnh, thành có âm nhạc tài tử để tiếp tục công việc biểu diễn, đào tạo trao truyền loại hình nghệ thuật này theo đúng cam kết với tổ chức UNESCO. Xoay quanh công trình này, phóng viên VOH có cuộc trao đổi với Phó giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Bình Định – Viện trưởng Viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

Nhị Huyền Cầm - biểu tượng văn hóa, đờn ca tài tử ở tỉnh Bạc Liêu. Ảnh: nhuankhom

* Thưa ông, là người phụ trách chính về công trình thống nhất 20 bản tổ nhạc tài tử, ông chia sẻ thêm về kết quả mà chúng ta đã thực hiện được.

- Ông Nguyễn Bình Định: Đây là dự án do Bộ Văn hóa giao cho Viện âm nhạc làm, trong đó có chủ trương, một là thống nhất 20 lồng bản, sau đó làm đĩa CD. Và trong bộ đĩa CD phải có 1 quyển sách giới thiệu. Bộ CD hoàn thành gồm 5 đĩa và 1 quyển sách.

Về quá trình thực hiện thì, đầu tiên chúng tôi phải gặp những người đại diện cho giới tài tử, trong đó có các soạn giả, những nhà nghiên cứu, các tài tử ca, tài tử đờn, sau đó là thành lập Hội đồng nghệ thuật đờn ca tài tử Việt Nam.

Sau khi họp xong, hội đồng cũng cho ý kiến về việc phân chia cách đánh, cách chơi là như thế nào, cuối cùng thì đi đến thống nhất có hai nhóm chơi là miền Đông Nam bộ và miền Tây Nam bộ. Miền Đông Nam bộ tập trung ở TPHCM do NSƯT Ba Tu phụ trách, miền Tây Nam bộ tập trung ở Bạc Liêu. Anh Huỳnh Khải là người được hội đồng phân công đi tập trung những sách có các bản nhạc lồng bản đem về chọn lọc, tìm ra những bản ký âm trên giấy của 20 bản đó, sau đó photo gửi hết cho tất cả những người trong hội đồng góp ý, cho ý kiến, sau đó mới chọn ra bài nào là đúng. Tiếp đó, chúng tôi mang những bản nhạc đó giao cho hai nhóm miền Đông và miền Tây đánh, và hai người phụ trách của hai nhóm phải nghe xem chỗ nào được, chỗ nào chưa được để sửa. Sau khi đã sửa lại hoàn chỉnh, chúng tôi lại đem cho những người trong hội đồng nghe và thẩm định lại một lần nữa. Bước tiếp theo, chúng tôi mang về Viện âm nhạc biên tập, sắp xếp làm thành 1 chương trình trên đĩa CD.

Và đây cũng là lần đầu tiên có 1 quyển sách có bản nhạc trên giấy và trên nhạc được thống nhất và được biểu diễn bởi nhóm nhạc, nghệ sĩ có uy tín, đánh đúng cơ bản như quy định trong tư liệu âm nhạc cổ truyền đã đề ra.

Chúng tôi cũng đã vừa gửi đĩa và sách đó cho 21 tỉnh có âm hưởng di sản đờn ca tài tử, đó sẽ là tài liệu vừa quảng bá, lưu truyền, bảo tồn, sau này là 1 tài liệu cơ bản cho các nhóm, các nghệ nhân ở từng địa phương dùng để luyện tập, nghiên cứu, truyền dạy…

* Thực tế hiện nay cho thấy, những bộ đĩa, bộ sách, những giáo trình chính thống về âm nhạc tài tử như thế này là rất hiếm, vậy Viện âm nhạc có kế hoạch như thế nào để đưa bộ sách và đĩa này được đến tay đại đa số quần chúng nhân dân yêu âm nhạc tài tử?

- Ông Nguyễn Bình Định: Khi chúng tôi gửi bộ đĩa này về cho các tỉnh, chúng tôi có kèm theo một tờ nhắn gửi nhỏ là địa phương nào có nhu cầu in nhiều thì làm đề xuất gửi cho viện chúng tôi thì chúng tôi sẽ tiến hành in ấn nhân bản nhiều hơn. Sau đó thì đơn vị, cá nhân hoặc địa phương nào có nhu cầu in ấn phát hành thêm thì chúng tôi cũng sẽ sẵng sàn đáp ứng yêu cầu.

* Sau khi trải qua quá trình để hoàn thành bộ đĩa và sách này, nhìn lại sản phẩm mình đã làm, ông cảm thấy thế nào?

- Ông Nguyễn Bình Định: Chúng tôi thấy đây là một điều rất đáng mừng bởi vì đờn ca tài tử Nam bộ là một di sản mà cho đến nay so với các di sản được UNESCO công nhận thì đây là di sản có nhiều tỉnh, thành nhất, có cộng đồng lớn nhất, đến 21 tỉnh. Hiện nay, di sản này đang có sức sống rất tốt và việc thực hiện bộ đĩa này là sự chuẩn hóa lại, thống nhất lại để thế giới thấy rằng, di sản không phải tùy tiện mà có bài bản, có khoa học, có nguyên tắc.

Mặc dù biểu diễn âm nhạc tài tử Việt Nam khác với âm nhạc phương Tây ở điểm có phần sáng tạo tại chỗ, phần sáng tạo của nghệ sĩ, cái hay riêng nhưng vẫn có cái cốt lõi mà chúng ta gọi là lồng bản. Đây chính là điều mà chúng ta chứng minh với UNESCO, với thế giới: chúng tôi đã thực hiện hành động quốc gia như đã đăng ký với tổ chức UNESCO, nhà nước, nhân dân, các cơ quan chức năng đã vào cuộc để làm cho di sản này phát triển tốt hơn, có hệ thống hơn, theo đúng đường lối của nhà nước, hợp với xã hội, hợp với tâm lý của quần chúng cộng đồng đã sáng tạo và giữ gìn di sản này.

Chính vì làm bộ sách này, từ nay trở đi, những ban nhạc, những tài tử đờn, ca, những câu lạc bộ, các địa phương cũng thấy rằng, khi mang đờn ca tài tử đi thi hay biểu diễn thì ít ra cũng có cái chuẩn. Tiếp theo là định hướng, giáo dục tầm nhìn về lâu, về dài, đây là một trong những điều hết sức quan trọng của di sản nhất mang tầm thế giới, đó là chúng ta phải chứng minh nó có tính nguyên tắc, khoa học, chứ không phải cái gì khó nắm bắt.

* Cảm ơn ông.