Liên hoan sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 2012: Đậm chất men cuộc sống

Các nghị sĩ đón nhận hoa của khán giả tại Liên hoan Sân khấu Cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 2012. Ảnh: NLĐ

Huy chương vàng trao cho vở "Cội nguồn" của nhà hát cải lương Trần Hữu Trang và vở "Mê cung" của nhà hát cải lương Việt Nam là hoàn toàn xứng đáng, bởi đây là hai tác phẩm sân khấu tốt từ khâu kịch bản, nội dung tư tưởng, phương thức dàn dựng đến khả năng diễn xuất của nghệ sĩ. Riêng huy chương vàng dành cho vở cải lương “Vượt qua tâm bão” của đoàn nghệ thuật cải lương Đồng Nai nhận được nhiều ý kiến trái chiều. Là kịch bản duy nhất về đề tài công nghiệp, đề cập trực diện đến nạn tham nhũng nhưng kịch bản chưa đủ thuyết phục, chưa thật logic và cách chuyển tải đến khán giả khá xa lạ. Bởi cải lương dù đề tài nào, có khốc liệt đến mấy thì vẫn phải giữ lại đặc tính riêng của mình là chất tự sự trữ tình, mà ở “Vượt qua tâm bão” thì điều này hơi nhạt. Nhưng nhìn chung liên hoan năm nay đã thành công và có nhiều cái được như lời chia sẻ NSND - Tiến sĩ Bạch Tuyết, thành viên Ban giám khảo liên hoan: "Theo tôi, đây là một liên hoan thành công bởi những đề tài hiện đại, đề tài đương đại, điều đó chứng tỏ rằng cải lương hết sức trách nhiệm đối với đời sống thực. Những đề tài, nội dung đi vào sự thật sát sườn kể cả tích cực lẫn tiêu cực của xã hội. Khán giả đến với liên hoan năm nay hết sức nồng nhiệt và ưu ái".

Điểm son đáng lưu dấu nhất của liên hoan năm nay là các đạo diễn trẻ, với những kiến thức, vốn sống và nhiệt huyết của những người trẻ ưa sáng tạo đã khẳng định đậm nét vai trò của đạo diễn trong từng tác phẩm. Ông Nguyễn Đăng Chương - Phó cục trưởng Cục nghệ thuật biểu diễn, Trưởng Ban tổ chức liên hoan nhận xét: “nếu cải lương luôn biết làm mới mình, biết lắng nghe khán giả thì không cần phải sợ sàn diễn không sáng đèn và vắng khán giả…”, ông khẳng định thêm: "Phải có cơ chế cho các nghệ sĩ biểu diễn đam mê, khát khao cháy bỏng làm nghề. Qua liên hoan này, tôi nhận thấy lửa trong mỗi nghệ sĩ không còn như các thế hệ trước và điều quan trọng hơn nữa là trong quá trình tìm tòi để đổi mới cải lương cho phù hợp với cuộc sống hiện đại mà vẫn giữ được cốt cách, giá trị mà cha ông đã tạo dựng nên cho nghệ thuật cải lương, điều này nghệ sĩ phải hết sức cẩn trọng, không nên vội vàng, mà phải đi từng bước để có những tác phẩm vẫn giữ được nét truyền thống và mang được hơi thở của thời đại".

Tuy nhiên từ liên hoan này đã vỡ ra nhiều lẽ, thứ nhất là sự khủng hoảng trầm trọng về kịch bản, trong số 27 tác phẩm dự thi thì đã có đến 17 vở là được chuyển thể từ kịch nói. Nếu chuyển thể không khéo thì sẽ là một vở kịch có ca cải lương, mà thực tế là trong liên hoan vừa qua đã có trường hợp như vậy, có thể kể một số vở như: Vú Cát, Mong gió đừng đổi chiều, Tiếng vạc sành…. Vậy thì câu hỏi đặt ra, nếu chúng ta không mau chóng đào tạo đội ngũ tác giả thì trong tương lai sân khấu cải lương sẽ ra sao, nghệ sĩ sẽ ra sao nếu thiếu vắng những kịch bản hay. Là một nhà lý luận phê bình, một đạo diễn , một nhà biên kịch - NSƯT Trần Minh Ngọc, thành viên Ban giám khảo liên hoan nhấn mạnh: "Nếu như chuyển thể là người am hiểu về cải lương thì cũng sẽ không ảnh hưởng gì đến chất lượng cải lương, trong việc dàn dựng chính vai trò người đạo diễn làm cho tính chất kịch đậm nét, hay còn gọi là kịch hóa cải lương. Nếu nắm được ngôn ngữ cải lương thì chuyện đưa bài bản, đưa những tình huống ca diễn vào sẽ rất ngọt ngào".

Một vấn đề nữa cũng cần phải nhìn lại từ liên hoan này đó là việc bổ sung đội ngũ diễn viên trẻ. Trong 22 đơn vị nghệ thuật tham dự liên hoan thỉ chỉ có Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, nhà hát cải lương Hà Nội và nhà hát cải lương Việt Nam là sở hữu trong tay nhiều nghệ sĩ trẻ. Còn các đơn vị khác thì hầu như đang bị lúng túng trong việc đào tạo “đào”, “kép” trẻ. Đề cập đến vấn đề này NSND Lê Tiến Thọ - Chủ tịch Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam nói: "Đội ngũ diễn viên trẻ của một số đơn vị tỉnh rất khó khăn. Hiện nay, chế độ bồi dưỡng cho nghệ sĩ, đặc biệt là những đoàn cải lương không đủ sống theo nghề, nên các diễn viên trẻ ít có điều kiện tham gia hoạt động trên lĩnh vực này. Vì vậy, chúng ta cần có những chế độ, chính sách đãi ngộ, bồi dưỡng cao hơn để thu hút lực lượng trẻ tham gia vào những đơn vị nghệ thuật sân khấu, trong đó có cải lương".

Bên cạnh những đơn vị nghệ thuật chỉn chu, sáng tạo và không ngừng đổi mới thì cũng có một số đơn vị thể hiện rõ tính nghiệp dư, sự hời hợt với nghề khi họ mang đến liên hoan những điều quá cũ kỹ, quá xa rời thực tế. Sân khấu cải lương đang ở vào giai đọan khó khăn thì cách duy nhất để sân khấu sáng đèn và mang khán giả quay trở lại là phải lăn xả, phải tìm tòi suy nghĩ, phải làm nghề bằng trách nhiệm. Phải làm cho cải lương hôm nay đẹp, thật, gần gũi và cùng bắt nhịp với khán giả. Và nếu được thì những mùa liên hoan sau, cũng nên song hành giữa đề tài đương đại và lịch sử để có thể chuyển tải một cách trọn vẹn hơn những đặc trưng vốn có của kịch hát dân tộc.

Gác lại những mặt còn hạn chế, cần phải nhìn nhận liên hoan năm nay đã để lại nhiều cảm xúc đẹp trong lòng khán giả - đó là những ngày hội thật sự. Họ đã cùng gặp nhau, cùng chia sẻ kinh nghiệm, cùng nhìn lại chân dung của chính mình và của những đồng nghiệp. Các nghệ sĩ với những cố gắng, những giây phút thăng hoa trên sân khấu, họ đã cống hiến cho khán giả, cho liên hoan năm nay những câu chuyện, những sắc màu đậm chất men cuộc sống./.