Chuyển đổi xe ba bốn bánh: Vì sao chưa triệt để?

Xe ba gác chở hàng cồng kềnh dễ gây tai nạn. ảnh minh họa.

Một trong những biện pháp cấp bách nhằm kiềm chế tai nạn giao thông và ùn tắc giao thông theo Nghị quyết 32 của Chính Phủ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8/2007 là hạn chế các loại xe thô sơ ba bốn bánh, xe tự chế lưu thông trên đường. Trong quá trình triển khai vào thực tế trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh gặp nhiều lúng túng nên sau nhiều lần bàn bạc, kiến nghị, thời điểm cấm lưu hành các loại xe này liên tục được gia hạn, và thời điểm cuối cùng được ấn định là đến hết năm 2009. Thời gian thẩm định hồ sơ và giải ngân tiền hỗ trợ người sử dụng phương tiện chuyển đổi nghề nghiệp cũng liên tục được nới lỏng, từ 31/3/2010 đến 31/03/2011. Đến nay, sau gần 2 năm thực hiện lệnh cấm này, điều mà ai cũng nhận thấy là xe thô sơ ba bốn bánh, xe tự chế vẫn lưu thông đầy rẫy trên các tuyến đường nội thành của thành phố. Tìm hiểu thêm, chúng tôi nhận thấy việc này có nhiều nguyên do, mà hầu hết những vướng mắc đều xuất phát từ thực tiễn cuộc sống.
Với hơn 20 ngàn xe ba bốn bánh, xe tự chế thuộc diện chuyển đổi, thành phố đã chi hàng trăm tỷ đồng để hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề hoặc sắm phương tiện cơ giới khác để mưu sinh. Theo quy định, mức hỗ trợ đối với một phương tiện là 5 triệu đồng, đối với hộ nghèo thì mức hỗ trợ 7 triệu đồng trên một phương tiện. Thực hiện chủ trương này, hàng ngàn phương tiện đã được người dân giao nộp và nhận tiền hỗ trợ. Tuy nhiên, đến nay trên địa bàn thành phố, các loại phương tiện này vẫn lưu thông đầy rẫy trên đường, gây không ít khó khăn cho giao thông thành phố và gây bức xúc cho người dân. Dù lực lượng chức năng cũng đã xử lý, tịch thu trên 5.000 phương tiện loại này cố tình hoạt động sau lệnh cấm, nhưng có thể nói ngoài các đợt cao điểm ra quân xử lý thì lực lượng cảnh sát giao thông cũng “làm ngơ” trước vi phạm của các chủ phương tiện này. Ông Đinh Ngọc Thuần, người dân quận 10 cho biết:

Ở một số quận huyện của thành phố Hồ Chí Minh như quận 3, quận 11, quận Tân Bình, chính quyền địa phương đều khẳng định chủ trương chuyển đổi xe thô sơ tự chế ba bốn bánh để đảm bảo an toàn giao thông là đúng đắn, nhưng khi thực hiện lại có nhiều vướng mắc nên khó triệt để. Khó khăn mà ông Trần Quang Bá, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân quận 3 đưa ra là: tính tự giác của người dân chưa cao. Nhiều người dân cố tình không đến giao nộp phương tiện mà vẫn lén lút sử dụng. Ông Trần Quang Bá khẳng định do quận xử lý kiên quyết nên trên địa bàn quận 3 hiện còn rất ít chủ phương tiện hành nghề, mà số phương tiện lén lút lưu thông trên địa bàn chủ yếu từ các địa phương khác đến. Nhưng theo tìm hiểu của chúng tôi, số xe ba bánh tại các cửa hàng vật liệu xây dựng của quận là rất nhiều, và ngay ở phường 11, quận 3, ông Đoàn Thanh Hải, Bí thư phường cũng thừa nhận là mặc dù biết nhiều hộ dân vẫn mưu sinh bằng các loại phương tiện bị cấm trên, nhưng phường không thể xử lý bởi đa số là những hộ nghèo gặp khó khăn trong cuộc sống. Với số tiền hỗ trợ từ 5 đến 7 triệu đồng thì có hộ chuyển đổi được nghề khác và có hộ không chuyển đổi được do hạn chế về sức khỏe và trình độ. Ông Đoàn Thanh Hải nói:
Tình trạng xe ba bốn bánh thô sơ tự chế vẫn nghiễm nhiên hoạt động như hiện nay đã tạo ra sự thiếu nghiêm minh, mặt khác, gây khó khăn cho chính những hộ dân gương mẫu chấp hành chủ trương này. Gia đình ông Phan Việt Trí ở phường 11, quận 3 là một hộ thuộc diện nghèo. Ngay sau khi quận thông báo chủ trương giao nộp xe, gia đình ông đã gương mẫu đem chiếc xe ba gác là phương tiện mưu sinh duy nhất của gia đình hơn 20 năm qua đến phường giao nộp để nhận số tiền được hỗ trợ là 7 triệu đồng. Gia đình ông được phường cho vay thêm 50 triệu và vay ngân hàng chính sách xã hội 30 triệu đồng, cộng với số tiền vay mượn bà con họ hàng đủ để mua một chiếc xe tải nhỏ trị giá 120 triệu đồng. Sau gần 2 năm hành nghề xe tải, hiện nay, gia đình ông đang nợ nần chồng chất, bởi số tiền chở thuê từ xe tải thua xa thu nhập bằng xe ba gác. Xe tải bị hạn chế về giờ giấc lưu thông nên nhiều khách hàng quen gọi đến ông không thể chạy được, họ đành thuê những người hành nghề xe ba gác. Ông Phan Việt Trí bức xúc:
Theo đánh giá của Ủy Ban quận 11 thì đa phần các hộ dân trên địa bàn giao nộp xe đã chuyển sang buôn bán nhỏ, làm thuê, phụ hồ… Tuy nhiên có không ít trường hợp dùng chính số tiền được hỗ trợ để mua chiếc xe thô sơ khác tiếp tục mưu sinh, có trường hợp thì thuê xe từ các chủ xe ở các quận, huyện khác để kiếm sống. Quận Tân Bình thì cho biết có 181 hộ không đến giao nộp xe, và trong quá trình tuần tra quận đã tịch thu 30 xe, nghĩa là còn lại 151 phương tiện thuộc diện cấm vẫn lén lút hoạt động trên địa bàn. Nếu chủ các phương tiện này không trực tiếp sử dụng thì cũng cho thuê lại, và tất nhiên phương tiện vẫn lưu thông, không ở quận này thì quận khác.
Qua quá trình tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy hầu hết các quận huyện chỉ có thể đưa ra được những con số về số xe đã giao nộp, số tiền đã chi hỗ trợ, còn việc người dân sử dụng số tiền đó ra sao, chuyển đổi nghề nghiệp đến đâu thì địa phương lại chưa nắm được, thành thử ra thực hiện lệnh cấm xe thô sơ tự chế ba bốn bánh chẳng khác nào như “bắt cóc bỏ dĩa”. Nhìn nhận là còn quá nhiều xe thuộc diện cấm lưu thông trên địa bàn, thượng tá Đàm Văn Chung, Phó trưởng Công an quận 11 cho biết:
Có thể thấy, chỉ có người dân nghèo mới mưu sinh bằng phương tiện xe thô sơ, ba gác. Chủ trương hạn chế xe thô sơ 3, 4 bánh để đảm bảo tốt hơn tình hình giao thông là một chủ trương đúng đắn, nhưng đoạn kết của việc thực hiện chủ trương này thiếu hẳn công tác kiểm tra, giám sát, hỗ trợ kịp thời người dân trong chuyển đổi nghề. Chính việc này là một mắc xích vô cùng quan trọng dẫn đến tình trạng xe ba bốn bánh, thô sơ, tự chế vẫn nghiễm nhiên tồn tại trên địa bàn thành phố như hiện nay.