TPHCM: Hướng đến giảm nghèo bền vững

Để từng hộ nghèo tự lực vươn lên

Từ năm 1992 - 2015, chương trình giảm nghèo của TPHCM đã trải qua 4 giai đoạn. Theo đó, từ việc xác định chuẩn nghèo theo thu nhập, Thành phố đã dần nâng mức chuẩn nghèo, tiếp cận với chuẩn nghèo của quốc tế lên 2 USD/người/ngày.

Mức chênh lệch về mức sống giữa nhóm dân cư có thu nhập cao nhất và nhóm dân cư có thu nhập thấp nhất của Thành phố được kéo giảm từ hơn 10 lần vào năm 1992 xuống còn 6,6 lần năm 2014.

Sự kết hợp hiệu quả giữa công tác giảm nghèo với chương trình xây dựng nông thôn mới góp phần rút ngắn chênh lệch trong nhóm hộ nghèo, cận nghèo ở nội thành và ngoại thành.

Nông dân nuôi bò sữa Củ Chi (Ảnh: Tuyết Nhung)

Ông Nguyễn Văn Phụng – Bí thư Huyện ủy Bình Chánh cho biết: “Chúng tôi tuyên truyền để người nông dân hiểu về tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Qua đó, thấy được thời cơ, cơ hội để nâng cao đời sống, cơ sở hạ tầng ở nông thôn từng bước được cải thiện. Chúng tôi vận động nông dân hiến đất làm đường, vận động nông dân học nghề, chuyển nghề; hỗ trợ nông dân vay vốn tín chấp để chuyển đổi...”

Thực tế cho thấy, thành quả của chương trình giảm nghèo, tăng hộ khá có giá trị nhân văn sâu sắc khi đã khơi dậy, phát huy truyền thống tương trợ, đùm bọc lẫn nhau, xây đắp tình làng nghĩa xóm, phát huy được nội lực, hướng thiện của cộng đồng.

Không ít hộ nghèo được giúp đỡ đã vươn lên thành công và hỗ trợ hộ nghèo khác bằng vốn vay, giống vật nuôi cây trồng, cho mượn đất để trồng trọt chăn nuôi, hướng dẫn cách làm ăn...

Qua chương trình giảm nghèo, nhiều tổ chức Đảng ở khu phố, ấp, xã, phường, thị trấn đã sát dân và chủ động giúp đỡ bà con. Dựa theo hệ thống Tổ tự quản giảm nghèo, mô hình chi bộ, đảng viên trợ giúp hộ nghèo đã tạo nên sức sống của tổ chức cơ sở Đảng, thể hiện rõ nét vai trò tiên phong, gương mẫu, hạt nhân của tổ chức Đảng.

Tuy vậy, Đảng bộ và Chính quyền Thành phố nhìn nhận, kết quả giảm nghèo còn nhiều điểm chưa thật sự bền vững, nguy cơ tái nghèo đối với một bộ phận dân cư vẫn còn khá cao. Có những hộ không thuộc diện nghèo trong chương trình nhưng còn thiếu điều kiện tiếp cận các dịch vụ cơ bản trong cuộc sống.

Ông Nguyễn Thọ Truyền – Phó chủ tịch thường trực UBND quận Thủ Đức nêu ý kiến: “Chúng ta cần tiếp tục quan tâm thêm hộ cận nghèo để thực hiện tốt chính sách bảo hiểm y tế. Hiện nay, chính sách bảo hiểm y tế đã giảm 70% cho người dân nhưng tỷ lệ tham gia tại các phường rất thấp. Cần tiếp tục tuyên truyền, để người dân tham gia”.

Chúng ta đã trải qua nhiều giai đoạn thí điểm giảm nghèo đa chiều và đang tích cực hướng đến giai đoạn 2016-2020. Theo đó, Thành phố sẽ tiếp tục đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ người nghèo, tạo điều kiện cho người nghèo, cận nghèo được tiếp cận, thụ hưởng những lợi ích chính đáng, hợp pháp. Tuy nhiên, vẫn phải kiên trì với phương châm “trao cần câu”, làm cho chính người nghèo, cận nghèo phấn đấu vươn lên thoát nghèo.

Ông Trần Văn Phúc – Phó Chủ tịch UBND quận Tân Phú nhận định: “thực hiện thí điểm giảm nghèo nhiều chiều. Đây là nội dung rất mới, địa phương phải nỗ lực thì mới đạt được”.

Từ trước đến nay, Thành phố luôn duy trì việc kiểm tra, rà soát, phân loại từng nhóm nghèo để có những chính sách, mô hình phù hợp.

Những mô hình đầu tư vốn và tạo việc làm cho lao động diện hộ nghèo; mô hình về phương thức tổ chức và quản lý hộ nghèo bằng tổ tự quản giảm nghèo để vừa đại diện cho người nghèo, vừa quản lý trực tiếp hộ nghèo theo danh sách chương trình ở từng tổ dân phố đã và đang phát huy hiệu quả trên thực tế – được cộng đồng quốc tế không những công nhận mà còn quan tâm học tập.

Giảm nghèo đa chiều – bền vững

Hiện nay, Thành phố đang xây dựng các chính sách cụ thể để giải quyết những thiếu hụt về thu nhập và 5 chiều  nghèo song song với chiều nghèo thu nhập, đó là nghèo về giáo dục – đào tạo; nghèo về y tế; nghèo về việc làm và bảo hiểm xã hội; nghèo về điều kiện sống; nghèo về tiếp cận thông tin.

Ông Nguyễn Văn Xê – Phó Giám đốc Sở LĐ-TBXH – Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Chương trình Giảm nghèo, tăng hộ khá Thành phố khẳng định: “Cách tiếp cận nghèo đa chiều của Thành phố thực hiện theo nguyên tắc chỉ đạo của Trung ương và cách tiếp cận đa chiều là cách tiếp cận theo quyền con người tức là đáp ứng các nhu cầu cơ bản của con người”.

Trao học bổng cho học sinh nghèo Cần Giờ (Ảnh: Mỹ Trang)

Qua đó, Thành phố chủ trương tăng cường sự tham gia và vai trò của người dân – cộng đồng và chính quyền các cấp của thành phố; tổ chức lồng ghép mục tiêu giảm nghèo đa chiều vào các kế hoạch, chương trình và ngân sách thường xuyên.

Thành phố thời gian qua đã bắt đầu tiếp cận, thử nghiệm đo lường phương pháp giảm nghèo đa chiều tại một số quận huyện để làm cơ sở nhân rộng ra toàn Thành phố trong giai đoạn từ năm 2016-2020.

Việc áp dụng các chỉ số nghèo đa chiều sẽ cho phép phân chia cụ thể các đối tượng nghèo, các hộ nghèo theo vùng, theo dân tộc… để từ đó tập trung từng mô hình, giải pháp vào các nhóm thiếu hụt một cách chính xác và phù hợp.

Đặc biệt, xác định được những người nghèo nhất trong số những hộ nghèo từ các chỉ số, ngưỡng nghèo, giá trị hưởng thụ để có thể quyết định các mô hình giảm nghèo hiệu quả.

Về vấn đề hỗ trợ vốn, theo ông Trần Ngọc Hổ – Phó Giám đốc Sở NN-PTNT TPHCM, Quyết định 13 hỗ trợ lãi vay chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng nông nghiệp đô thị có đối tượng hộ nghèo tham gia. Như vậy, hộ nghèo nếu vay Quỹ giảm nghèo thì theo nhánh này, nhưng nếu hộ nghèo có điều kiện, có dự án phù hợp và không trùng vay quỹ giảm nghèo thì vẫn được hỗ trợ theo Quyết định 13.

Ông Trần Văn Tiên - Phó Giám đốc Ngân hàng Chính sách xã hội Chi nhánh Thành phố lưu ý, các hộ vay vốn phải tham gia vào các tổ tiết kiệm vay vốn của các Ngân hàng chính sách có tại từng khu phố, từng ấp. Và các hộ này sẽ được tổ vay vốn, các hội đoàn thể cấp xã, các ban ấp khu phố xét nhu cầu vay. Sau đó UNBD xã phường sẽ xác nhận đối tượng có phải hộ nghèo, cận nghèo có mã số hộ của Thành phố hay không thì ngân hàng sẽ tiến hành giải ngân.

Vấn đề thiếu hụt nhà ở, giáo dục, tiếp cận thông tin nổi lên như những thách thức mà Thành phố phải giải quyết. Đặc biệt với vấn đề nhà ở: Thành phố đã tính toán tới việc hỗ trợ nhà ở xã hội nhưng đang gặp khó khăn khi nhà ở xã hội chỉ áp dụng với đối tượng là hộ nghèo trung ương.

Giảm nghèo đa chiều rõ ràng sẽ gặp nhiều khó khăn nhưng Thành phố thể hiện rõ quyết tâm cố gắng khắc phục, tháo gỡ từng bước.

Ông Nguyễn Tiến Phong – Trưởng phòng Giảm nghèo và Phát triển xã hội – Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc UNDP tại Việt Nam đề cập đến khía cạnh giáo dục: “về giáo dục sẽ tiếp cận theo vùng, trường cho cả vùng, có đủ giáo viên cho cả vùng và vận động mọi người đi học theo khu vực, nghèo hay không nghèo, thiếu hay không thiếu về thu nhập cũng đều được tiếp cận. Cách đó hiệu quả hơn nhiều khi đưa ra nhóm giải pháp rất cụ thể cho nhóm đối tượng nào đó”.

Về vấn đề y tế, bên cạnh các giải pháp hiện hành, bà Lưu Thị Thanh Huyền – Phó Giám đốc  Bảo hiểm Xã hội – Bảo hiểm Y tế TPHCM phân tích, nhiệm vụ các cơ sở Y tế phải thay đổi phong cách phục vụ - coi người bệnh như một khách hàng; nâng cao chất lượng khám chữa bệnh ở các cơ sở và đi kèm là thay đổi giá viện phí, tức là điều chỉnh giá viện phí.

Ở một đô thị lớn với gần 10 triệu dân, chính quyền cơ sở cần phải đi sâu sát để điều tra xác định rõ nguyên nhân dẫn đến nghèo đói của từng hộ, nhóm hộ thì mới có chính sách, giải pháp hỗ trợ phù hợp và hiệu quả. Thành phần hộ gia đình được xác định trong diện nghèo tới đây sẽ trở nên phức tạp hơn.

Cụ thể như không chỉ gồm các hộ thiếu lao động, chưa có kinh nghiệm sản xuất kinh doanh, thiếu vốn mà còn có thể do gặp thiên tai, rủi ro, không biết quản lý chi tiêu; nghèo khó do nghiện ngập, cờ bạc… Rõ ràng cần phải có chính sách riêng biệt cụ thể.

Với những kết quả đã đạt được trong quá trình giảm nghèo hơn 23 năm qua, phương pháp giảm nghèo đa chiều – như được “đo ni, đóng sẵn” sẽ từng bước thúc đẩy công cuộc giảm nghèo hoàn thành mục tiêu đề ra vào năm 2020.

Mặt khác, TPHCM nói riêng và Việt Nam nói chung sẽ sử dụng công cụ nghèo đa chiều để xác định hộ nghèo; xây dựng khuôn khổ cũng như các bộ thủ tục nhằm hoàn tất công tác này bên cạnh hệ thống xác định dựa vào thu nhập hiện có.

Với cách tiếp cận đa chiều, những nhóm giải pháp, chính sách sẽ thay đổi để phù hợp với các nhóm nghèo cũng như từng địa bàn cụ thể. Thành phố trên thực tế đã có quá trình chuẩn bị chi tiết, kỹ lưỡng nhiều năm qua cho giai đoạn mới này.

Thời gian sẽ đem đến câu trả lời xác thực nhất… nhưng ít ra, với nền tảng thuận lợi được vun đắp qua nhiều giai đoạn cùng sự nỗ lực từ Đảng bộ – Chính quyền Thành phố, phương pháp giảm nghèo đa chiều và chương trình giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016 – 2020 được kỳ vọng sẽ hoàn thành mục tiêu đề ra, tiếp tục nâng cao chất lượng, đem đến cuộc sống tốt đẹp hơn cho từng hộ dân.