Vì sao nợ bảo hiểm xã hội "khó đòi"?

(VOH) - Theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội TP.HCM, riêng trong năm 2010, BHXH TP đã khởi kiện 150 đơn vị sử dụng lao động nợ tiền BHXH và đã có 29 đơn vị khắc phục, thu nợ được hơn 11 tỷ đồng.

Là công nhân của một công ty sản xuất giấy đã hơn 5 năm, thế nhưng, anh Nguyễn Hữu Minh (quê ở Thái Bình) hàng tháng chỉ biết nhận lương theo thỏa thuận chứ chưa bao giờ quan tâm đến “khái niệm” Bảo hiểm xã hội. Thế nên khi nghe phong phanh có đoàn thanh tra lao động đến làm việc với công ty về vấn đề nợ bảo hiểm xã hội, lúc đó anh mới tả hỏa ra vì biết quyền lợi của mình đang bị đe dọa. Cũng như anh Minh, nhiều công nhân khác chỉ biết làm việc rồi đến tháng lãnh lương, ngoài ra không chú trọng đến những quyền lợi khác. Và đó chính là một trong những “lỗ hỏng” để hơn 19.000 doanh nghiệp đang hoạt trên địa bàn TP nằm trong danh sách điểm tên “nợ đọng” với số tiền hàng trăm tỷ đồng.

Theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội TP.HCM, riêng trong năm 2010, đã khởi kiện 150 đơn vị sử dụng lao động nợ tiền BHXH, và đã có 29 đơn vị khắc phục, thu nợ được hơn 11 tỷ đồng. Tuy nhiên, để truy thu được số tiền nợ nói trên, thì BHXH cũng phải trầy trật, thậm chí nhiều trường hợp “tắc” không thể gỡ vì nhiều nguyên nhân, trong đó theo Phó chủ nhiệm Ủy Ban các vấn đề về xã hội của Quốc hội - Đặng Như Lợi cho rằng:

Trước những hạn chế đó, cuối năm 2010, BHXH TP đã hợp tác với Thanh tra Lao động nhằm có những biện pháp thanh, kiểm tra các đơn vị thiếu đóng BHXH từ 3 tháng trở lên. Tuy nhiên, biện pháp cưỡng chế qua tài khoản của Thanh tra Lao động nhằm thu hồi nợ vô hình trung cũng không đủ sức gây “ép phê” doanh nghiệp. Lý do khi thực hiện thu hồi nợ bằng cách khấu trừ qua tài khoản ngân hàng thì tài khoản không còn tiền. Như trường hợp một công ty cổ phần nằm tại quận Tân Bình, khi thực hiện cưỡng chế qua tài khoản thì đơn vị này chỉ còn 5 triệu đồng, đủ để giữ tài khoản giao dịch mà không còn đủ khả năng trả nợ. Thế nên ông Nguyễn Trọng Nam - Trưởng phòng Kiểm tra BHXH TP.HCM thì “Xác định được Doanh nghiệp còn hay không còn khả năng khắc phục nợ rất quan trọng. Rõ rồi sẽ dễ đưa ra biện pháp mạnh chặn đứng ngay vấn đề".

Hay như trường hợp, vừa qua BHXH TP khởi kiện một doanh nghiệp đóng trên địa bàn quận Bình Thạnh, khi thực hiện xác minh địa chỉ đơn vị thì mới biết đã chuyển sang địa bàn quận 1. Khi đó, BHXH Q.Bình Thạnh phải tiến hành ủy quyền cho BHXH Q.1 tiếp tục khởi kiện, tuy nhiên như “mò kim đáy bể” do doanh nghiệp này không còn tồn tại trên thực tế trong khi trên giấy tờ quản lý thì có!. Theo ông Nguyễn Trọng Nam - Trưởng phòng Kiểm tra BHXH TP.HCM, tình huống này, chủ yếu rơi vào doanh nghiệp tư nhân nhỏ, số nợ xét về mặt lượng thì không lớn. Thế nhưng theo ông Nam “Nếu xét về mặt tính chất thì rất nghiêm trọng”, giả sử doanh nghiệp nợ BHXH khoảng 100 triệu đồng, số tiền này được cho là nhỏ song nguy hiểm ở thời hạn nợ kéo dài đến cả năm, sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến người lao động. Vì vậy ông Nam nhấn mạnh:

Phân tích thực trạng nợ BHXH, chiếm dụng vốn của người lao động diễn ra phổ biến, nhiều chuyên gia về lao động cho rằng chính kẽ hở của pháp luật, trong đó biện pháp chế tài xử phạt hành vi trốn đóng, chậm đóng BHXH áp dụng ở mức thấp, cộng thêm thực tế lãi suất nợ BHXH thấp hơn lãi suất ngân hàng là nguyên nhân dẫn đến vi phạm diễn ra phổ biến. Thay vì phải đóng khoản tiền tham gia BHXH lên đến hàng trăm triệu đồng/năm, nhiều doanh nghiệp chấp nhận vi phạm, chịu xử phạt hành chính ở mức cao nhất (theo quy định mới ra năm 2010 là 30 triệu đồng). Thế là hằng tháng, doanh nghiệp cứ “nghiễm nhiên” bỏ túi số tiền lẽ ra phải đóng và cả tiền lãi, gây thất thu cho ngân sách Nhà nước và vi phạm việc bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Bởi nếu chủ sử dụng lao động “lờ đi” chuyện này thì người lao động không được chi trả khi ốm đau, thai sản... và không được hưởng chế độ hưu trí hoặc mất sức sau thời gian cống hiến. Bà Nguyễn Thị Dân - Trưởng phòng Lao động - tiền lương - tiền công Sở LĐTB và XH TP nói:

Tại buổi làm việc với đoàn giám sát của Ủy Ban các vấn đề xã hội của Quốc hội, Giám đốc BHXH TP.HCM Cao Văn Sang khẳng định rằng thời gian tới sẽ quyết liệt ngăn chặn và giảm bớt tình trạng nợ BHXH ngay từ đầu. Dứt khoát không để xảy ra tình trạng tháng này nợ tạm, tháng sau tạm thời nợ tiếp… đốc thu trong từng tháng một.

Cạnh đó, BHXH TP cũng mong muốn nhận được sự hỗ trợ từ các ban ngành liên quan và đặc biệt là chính quyền địa phương, cụ thể ở đây là UBND các cấp, nơi có doanh nghiệp vi phạm trú đóng để cùng nhau bảo vệ quyền lợi của người lao động, đồng thời kêu gọi ý thức trách nhiệm của chính các doanh nghiệp. Nếu tạo được một vòng tròn khép kín và đồng bộ như vậy, thì mới hi vọng BHXH TP không còn cảnh “khăn gói” đi kiện doanh nghiệp và người lao động cũng không phải thấp thỏm vì những quyền lợi của mình đang bị “tước” đi từng ngày.