Tin tứcỨng phó với ngập lụt: Không chỉ chống, còn phải biết hòa hoãn
(VOH) - Mấy năm gần đây, ngập úng ở TPHCM đã trở thành vấn đề nan giải. Ngập do triều, do mưa ngày càng cao và lan rộng. Chu kỳ triều cường mỗi tháng 2 lần không xa lạ với vùng ngoại thành như: Củ Chi, Hóc Môn, Nhà Bè, Thủ Đức, Quận 12, nhưng sức chịu đựng của hệ thống bờ bao lại bị “quá tải” bởi thuỷ triều có xu hướng ngày càng cao. Đợt triều cường giữa tháng 12 năm 2008 có đỉnh triều lịch sử trong vòng 49 năm qua (kể từ năm 1960); mực nước vượt mức báo động cấp III và đạt kỉ lục 1,55 m- vượt xa đỉnh triều năm 2007 0,06m. Như vậy, triều cường thay phiên lập kỉ lục đã đặt TP vào tình thế phải liên tục đối phó và thay đổi thiết kế định hình chiều cao của bờ bao.
Ở nội thành, chỉ tính từ đầu năm đến nay, đã có 30 trận mưa với vũ lượng từ 80 đến 120 mm; trong đó có 14 trận mưa gây ngập nặng, làm 71 tuyến đường chìm trong nước từ 1 đến 9 lần trên 30 trận mưa. TP phát sinh mới gần 100 điểm ngập, nâng tổng số điểm ngập hiện có hơn 130 điểm.
Nguyên nhân ngập đã được đề cập nhiều, đó là do vũ lượng mưa ngày càng lớn, triều cường ngày càng cao, cộng thêm sự tác động thô bạo của con người trong quá trình xây dựng, san lấp kênh rạch, ao hồ, nâng nền vùng trũng thấp.v.v khiến nước không có chỗ rút. Đã vậy, các công trình tiêu thoát nước như Đại lộ Đông tây, Tân Hoá Lò Gốm, Nhiêu Lộc Thị Nghè, Hàng Bàng.v.v vẫn còn dang dở, chưa đấu nối với hệ thống thoát nước vốn rất cũ kỹ với hơn 6000 km nên ngập úng ngày càng nặng.
Trong các giải pháp chống ngập, ngoài những công trình đang thi công ở nội thành, hiện TP cùng Bộ NN & PTNT đang hoàn thiện thủ tục cho Dự án chống ngập toàn diện với kinh phí hơn 11.000 tỷ đồng. Theo quyết định 1547 của Thủ Tướng Chính Phủ, TPCHM sẽ phụ trách xây dựng 7 trên tổng số 13 cống ngăn triều lớn. Hệ thống cống ngăn triều để ngăn nước từ ngoài vào và mở ra khi lượng mưa trong nội thành tăng.
Nhìn chung, những công trình chống ngập đã qui hoạch và đang được triển khai là cần thiết. Và đương nhiên với những công trình này khi đi vào vận hành sẽ giải quyết rốt ráo bài toán gai góc về ngập úng cho TP.
Tuy nhiên những giải pháp chống ngập thời gian qua đều thiên về khuynh hướng đối đầu với lũ lụt. Có một giải pháp chống ngập tương đối khả thi và có thể giảm nhẹ chi phí là “Room for Rivers”-nhằm tạo ra vùng điều tiết nước hay trữ nước cho sông. Đây là đề xuất của Công ty Royal Haskoning Hà Lan, đơn vị tư vấn chống ngập cho TP. Thạc sĩ Hồ Long Phi- Phó Ban điều phối Chương trình chống ngập nước TP khẳng định, cách làm này là một hình thức hoà hoãn chứ không chỉ là ngăn chặn hay đối đầu lại với thiên tai:
Theo ông Lương Minh Phúc-PGĐ Ban quản lí dự án Đại lộ Đông Tây hoà hoãn với thiên nhiên là cách ứng xử khôn khéo nhất và là cách làm mà nhiều nước đang hướng đến trước tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt
Điển hình ở Hà Lan, đất nước với hơn 1/3 diện tích nằm dưới mực nước biển; sau trận lũ lịch sử năm 1953 đã có 45 km đê biển bị vỡ, khiến 2.000 người thiệt mạng. Sau đó Hà Lan đã xây dựng thành công các công trình chống lũ, bao gồm hệ thống đê bao, đê ngăn biển và các cống điều tiết qui mô lớn. Tuy nhiên do thực trạng biến đổi khí hậu đang hiển hiện, nên mực nước biển trong và ngoài đê ngày càng cao. Việc mở rộng và nâng cao đê cũng là một giải pháp, nhưng đê càng dài, càng cao thì tỉ lệ nghịch với độ an toàn. Do đó Hà Lan phải thay đổi quan điểm chống ngập, chống lũ theo cách truyền thống. Họ quyết định chọn giải pháp gần với thiên nhiên hơn. Chuyên gia Layboyrie- Công ty tư vấn Royal Haskoning phân tích: “Người Hà Lan bắt đầu nhận thấy rằng, phương pháp chống lũ trước đây có lẽ sẽ không còn phù hợp nữa. Họ hiểu rằng không thể nào cứ nâng cao đê lên mãi, vì nếu vậy khi vỡ đê thì tác hại còn lớn hơn gấp nhiều lần. Chẳng hạn nước biển dâng cao 1m mà nâng hết toàn bộ hệ thống đê bao của Hà Lan vừa tốn kém lại không khả thi . Cho nên Hà Lan quyết định chọn giải pháp Room for Rivers để tìm nơi trữ nước và duy trì mực nước lũ không tăng. Để thực hiện giải pháp trên, họ phải huy động đên 3 Bộ trong Chính phủ, 12 Ban quản lí nước và 60 tỉnh lị tham gia nghiên cứu - vận hành cách làm này”.
Ông Nguyễn Trung Tín- PCT UBND TP khẳng định, thời gian qua ở TPHCM con người tác động và làm cho tình trạng ngập úng ngày càng nặng. TP vẫn rất cần các cống ngăn triều, các đê bao ngăn lũ, nhưng giải pháp chống ngập Room for Rivers cũng là giải pháp hay, rất cần được nghiên cứu.
Trong chuyến kiểm tra các công trình chống ngập mới đây, Uỷ viên Bộ Chính trị- Bí Thư Thành Uỷ Lê Thanh Hải chỉ đạo, bên cạnh nhiều vấn đề khác như đẩy nhanh tiến độ các dự án tiêu thoát nước khu vực nội thị, khắc phục tình trạng thi công chặn dòng, bít dòng chảy.v.v thì phải xem xét làm hồ điều tiết nước ở các công viên: có thể là ở Tân Bình, Phú Nhuận hay nơi nào thuận lợi để thu nước về nhằm tìm cách giảm ngập. Cách làm này cũng được xem là một ứng phó hay với tình trạng ngập úng và rất gần với giải pháp Room for Rives- tức là tích trữ và hạ mực nước sông.
Theo các chuyên gia thuỷ lợi, ở một số nơi trên thế giới người ta còn vận động mỗi ngôi nhà trong đô thị nên xây một cái Hồ chứa nước. Hàng ngàn, hàng triệu hồ nước như vậy sẽ giúp giải quyết một lượng nước khổng lồ khi có mưa và xả ra khi trời khô.
Có thể nói, sức công phá của thiên tai, lũ lụt ngập úng thật khủng khiếp, diễn biến sự cố thật khó lường; chính vì vậy chống ngập không chỉ là động thái đối kháng đơn thuần, mà còn phải biết gần gũi hơn, sống chung với thiên nhiên, hoà hoãn với nó nhằm tiết kiệm được kinh phí, không can thiệp thô bạo làm biến đổi môi trường sống.
Huỳnh Sang