Tin tức
Lực lượng Thanh niên Tiền Phong. Ảnh: Hồi ký Trần Văn Giàu
Thí dụ trong những ngày kỷ niệm lịch sử như Cách mạng tháng 8, Nam bộ kháng chiến, Nam kỳ khởi nghĩa thì các chú như Trần Văn Giàu, Dương Quang Đông lãnh đạo xứ ủy Nam kỳ, Dương Đình Thảo, Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ, Ung Ngọc Ky, Lê Thanh Vân và nhiều chú khác nữa trong “thanh niên tiền phong hồi Cách mạng tháng 8 cũng như Nam Bộ kháng chiến để phỏng vấn, để xin tư liệu về viết bài hoặc phỏng vấn.
Mới nói tới đây thì Ba thợ hồ hỏi HSG “thanh niên tiền phong” là lực lượng thế nào? Đấy là câu hỏi mà HSG từng hỏi mấy chú cách đây hơn 30 năm và được mấy chú giải thích: Giữa năm 1945, ở Sài Gòn - Chợ Lớn, nhiều làng, cụm làng đã có chi bộ Đảng, có tổ chức Việt Minh, có các hội cứu quốc. Các tổ chức này có sức thuyết phục mạnh mẽ vì mục tiêu hợp lòng dân lúc bấy giờ là đánh Pháp, đuổi Nhật, giành độc lập.
Trước sự kìm kẹp của chính quyền thực dân phát xít, các hội cứu quốc hoạt động bí mật, khó phát triển, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, một trí thức yêu nước là Đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương nhận thực hiện chủ trương của phát xít Nhật về tập hợp thanh niên. “Tương kế tựu kế”, ông xin ý kiến Xứ Ủy lập tổ chức Thanh niên Tiền Phong với mục tiêu yêu nước, lợi dụng thế công khai để tập hợp thanh niên.
Với phương thức hoạt động, khẩu hiệu, mục tiêu có sức lôi cuốn, phong trào Thanh niên Tiền Phong phát triển nhanh. Chỉ sau 3 tháng, toàn Nam Kỳ đã có 1.200.000 đoàn viên đủ mọi thành phần, từ dân nghèo, lao động đến người giàu có, học sinh, sinh viên, trí thức và cả công chức. Thủ lĩnh “thanh niên tiền phong” các cấp là đảng viên hoặc người yêu nước.
Phạm Ngọc Thạch (người thứ nhì, từ bên phải) ở chiến khu Nam Bộ (cuối thập niên 1940) Ảnh: Hồi ký Trần Văn Giàu
HSG được chú Dương Quang Đông, thường vụ xứ ủy Nam kỳ cho biết “chủ trương của Đảng lúc bấy giờ là đưa hội viên cứu quốc vào Thanh niên Tiền Phong để làm nòng cốt. Ngày 16/8/1945, Thanh niên Tiền Phong tuyên bố gia nhập mặt trận Việt Minh, một tổ chức do Đảng trực tiếp lãnh chỉ đạo. Chính lực lượng Thanh niên Tiền Phong do bác sĩ Phạm Ngọc Thạch làm thủ lĩnh, là lực lượng vũ trang chủ yếu thực hiện Cách Mạng Tháng Tám tại Sài Gòn – Gia Định.
Về diễn biến cuộc “giành Chính quyền về tay nhân dân” ở Sài Gòn thì chú Huỳnh Văn Tiểng kể cho HSG là chiều 24/8 hàng vạn thanh niên tiền phong từ các hướng ngoại thành ào ạt kéo vào nội thành như dòng thác, các cơ quan, doanh trại của Pháp, của Nhật gần như không phản ứng trước khí thế Cách mạng hừng hực của nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn.
Ở trung tâm TP, lúc 22 giờ ngày 24/8, Trung đoàn Lê Lai thuộc Thanh niên Tiền phong chiếm Dinh Khâm Sai (nay là Bảo tàng TP) của chính quyền Trần Trọng Kim. Đội Thanh niên Tiền phong do ông Ung Ngọc Ky, tức 10 Ky, nguyên Phó Chủ tịch UBMTTQ TP và ông Lê Thanh Vân tức Sáu Ngọc, nguyên Giám đốc Công An TP phụ trách, đã bắt giam Khâm sai đại thần Nguyễn Văn Sâm và hạ cờ quẻ Ly ở dinh Thống đốc Nam Kỳ để treo cờ đỏ sao vàng của cách mạng.
Cuộc chiếm “Soái Phủ Nam Kỳ” cũng không vấp phải sự kháng cự gì. Riêng tại Sở Mật thám Catinat, tức trụ sở Sở Văn Hóa Thể thao TP hiện nay, phía phản cách mạng chống cự một cách yếu ớt và bị lực lượng khởi nghĩa đè bẹp ngay.
Tư hưu trí hỏi “Lúc nào mới ra mắt Ủy ban hành chính lâm thời Nam bộ?”. HSG nhớ lại là hầu hết các chú mà HSG tiếp xúc ai cũng nói y chang là “sáng 25 tháng 8 năm 1945, hàng trăm ngàn người từ các huyện ngoại thành và các tỉnh kéo về Sài Gòn tham gia cuộc diễu hành biểu dương lực lượng Cách mạng và ra mắt Ủy ban hành chính lâm thời Nam Bộ. Đoàn diễu hành đi từ quảng trường nhà thờ Đức Bà qua đường Catina (nay là đường Đồng Khởi) sang đường Quai de Belgique (nay là đường Tôn Đức Thắng), đường Kichener (nay là đường Nguyễn Thái Học), đường Bonard (nay là đường Lê Lợi) rồi quay về tập trung trước dinh Đốc Lý (hiện là trụ sở Ủy ban nhân dân Thành phố), sau khi ông Nguyễn Văn Nguyễn thay mặt kỳ bộ Việt Minh Nam bộ giới thiệu các ông Trần Văn Giàu, Ung Văn Khiêm, Nguyễn Văn Tạo, Ngô Tấn Nhơn, Phạm Ngọc Thạch, Huỳnh Văn Tiểng và Dương Bạch Mai vào Ủy ban hành chính lâm thời Nam bộ là hàng vạn cánh tay giơ lên và tiếng hò reo vang dội của đoàn người diễu hành biểu thị sự đồng tình ủng hộ kỳ bộ Việt Minh Nam bộ và thống nhất giao nhiệm vụ quản lý điều hành chính quyền cho các thành viên Ủy ban hành chính lâm thời Nam bộ.
Tư hưu trí hỏi “với tư cách là nhà báo, anh rút ra bài học gì từ cuộc nổi dậy giành Chính quyền từ tay thực dân Pháp, quân phiệt Nhật về tay nhân dân VN?”.
HSG trả lời “đầu tiên là sự lãnh đạo tài tình của Đảng thông qua Mặt trận Việt Minh. Tại sao nói như thế vì chúng ta đều biết Đảng ta lãnh đạo Cách mạng tháng 8 thành công khi cả nước chỉ vỏn vẹn có 5.000 Đảng viên, ở Nam bộ thì không tới 1.000 Đảng viên do thiệt hại hồi Nam kỳ khởi nghĩa vì bị giết, bị tù đày, Đảng viên ít như thế nhưng lãnh đạo thành công vì nhân dân thấy những người Cộng sản lúc ấy dám hy sinh tính mạng, chấp nhận tù đày vì nước vì dân, trung thực, nói phải làm so với các đảng phái khác, nên thu phục được nhân dân làm Cách Mạng.
Kế đến là hình thức tập hợp lực lượng của chúng ta đa dạng phù hợp với tâm tư nguyện vọng người dân là giành lại độc lập tự do cho tổ quốc”.
Tư hưu trí nói HSG phân tích như thế có cơ sở và hợp lý hợp tình. Riêng Ba thợ hồ thì bày tỏ rất mãn nguyện vì nghe “đã cái lổ nhĩ” mở mang cái đầu, biết thêm thời kỳ rực rỡ lịch sử của dân tộc.
