Bình luận: Nước Mỹ và ván cờ Châu Á

(VOH) - Cuối tuần qua Tổng Thống Hoa Kỳ Barack Obama đã làm chuyến công du 6 ngày tới 4 nước Á Châu. Dưới trời mưa tầm tã, ông Obama vội vã bước ra cầu thang chuyên cơ Air-Force One để lên đường với vẻ mặt không mấy tươi tắn.

Bình luận: Nước Mỹ và ván cờ Châu Á

Cũng hoàn toàn dễ hiểu bởi hơn 10 tháng kể từ ngày nhậm chức có thể nói chuyến thăm Châu Á lần này là một trọng trách nặng nề đặt lên vai người đứng đầu Nhà Trắng.

Dưới thời của người tiền nhiệm George Walker Bush, quan hệ với khu vực nhạy cảm này dường như bị sao nhãng. Sự trở lại với Châu Á nhằm kết tình thân thiện và hữu nghị với ASEAN, củng cố lại quan hệ với các đồng minh là Nhật Bản, Hàn Quốc và Philippines. Hơn thế nữa, Chính quyền Obama hiểu rõ rằng vai trò địa chính trị và kinh tế của khu vực này là hết sức quan trọng. Hiện nay Châu Á mua khoảng 25% giá trị hàng xuất khẩu của Mỹ mà 1,6 triệu việc làm của nước này phụ thuộc vào lượng hàng xuất khẩu nói trên. Bên cạnh đó sự hình thành của cộng đồng Đông Á được Nhật ủng hộ và Mỹ không phải là thành viên và nếu Trung Quốc và Nhật bắt tay liên minh với nhau thì hẳn là vai trò của Mỹ sẽ rất mờ nhạt. Từ lâu Nhật và Hàn Quốc là hai nền kinh tế hùng cường, nay lại thêm Trung quốc thì rõ ràng đã làm cho Washington phải suy nghĩ. Liệu trong vòng có 144 giờ Tổng thống Barack Obama có gỉai quyết được những mục tiêu cơ bản của chuyến công cán hay không?

Trong cuộc gặp với tân Thủ tướng Nhật Bản Yukio Hatoyama, Obama đã mang tinh thần của 2 bên là “ Tán đồng với yêu cầu đổi mới quan hệ đồng minh đã tồn tại trên 50 năm, nay đang có chút căng thẳng, cho phù hợp với yêu cầu của Thế kỷ 21”. Về phía mình, Hatoyama khẳng định sẽ không tiếp tục sứ mạng tiếp nhiên liệu cho tàu của các lực lượng chiến đấu tại Afghanistan, song sẽ có gói hỗ trợ về dân sự về giáo dục, nông nghiệp và an ninh. Hai bên cũng giải quyết những bất đồng về việc dời căn cứ không quân của Mỹ đóng ở đảo Okinawa sang 1 địa điểm khác. Cũng cần nói thêm là tại Tokyo, Barack Obama đã bị dư luận phê phán vì không tới thăm Hiroshima và Nagasaki- 2 Thành phố bị Mỹ thả bom nguyên tử trong Thế chiến thứ 2 theo yêu cầu của những nhà hoạt động vì hoà bình Nhật Bản.

Tại đảo quốc Singapore, trong 2 ngày 14 và 15/11, Tổng thống Hoa kỳ tham dự diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á Thái Bình Dương APEC. Thời của TT Bush con,nhất là từ sau năm 2001 APEC không được Mỹ quan tâm và đã trở thành nơi kêu gọi chống khủng bố và chống dịch bệnh toàn cầu, mà không phải là diễn đàn tự do hoá thương mại và giao thương giữa nền kinh tế 21 quốc gia Châu Á Thái Bình Dương. Obama muốn tại diễn đàn này Mỹ sẽ tăng cường quan hệ với các nước ASEAN, tiếp cận và thay đổi quan hệ với Myanmar và để thêm phần thân thiện sẽ mời lãnh đạo 10 nước trong khối thăm Washington vào 2010… bên lề APEC, ông còn có các cuộc gặp với TT Nga Medvedev và một số nguyên thủ khác.

Trạm dừng chân thứ 3 của Tổng thống Hoa kỳ là Trung Quốc. Có lẽ đây chính là tâm điểm của chuyến đi Châu Á lần đầu tiên của ông. Tới Bắc kinh và hội đàm với người đồng nhiệm Hồ Cẩm Đào, Barack Obama hy vọng sẽ hiểu rõ hơn về nước đông dân nhất Thế giới này, về thực chất của nền kinh tế, về những thành tựu về dân chủ ở Trung Quốc. Qua đó thúc đẩy thương mại, thậm chí là ép Trung Quốc cải cách hơn nữa về thị trường tài chính, thả nổi đồng Nhân dân tệ, giảm chi phối của Nhà nước tới các doanh nghiệp. Trong vai trò mới nổi của mình, Trung Quốc đã thực sự làm cho Mỹ phải lo ngại bởi khả năng đưa Châu Á thoát ra khỏi khủng hoảng, bởi nguồn dự trữ chiến lược hết sức dồi dào và bởi cũng mới đây không lâu, tại hội nghị Trung Quốc và các nước Châu phi, Trung Quốc đã tuyên bố xoá nợ cho 31 nước nghèo khó,đồng thời tiếp tục tài trợ hơn 10 tỷ đô la cho việc xây dựng và phát triển lục địa đen. Đổi lại nguồn tài nguyên vô tận, giá rẻ của châu phi sẽ chảy về Trung Quốc để đáp ứng nhu cầu khổng lồ về nguyên liệu của nước này. Chính Jeffray Bader người phụ trách chính sách châu Á trong Hội đồng an ninh quốc gia Hoa kỳ đã phải thốt lên rằng: “ Người Trung Quốc hiện ở khắp nơi, từ Ấn độ, Miến Điện, Châu Phi và tới cả Iran. Họ đang nắm kinh tế của 1 số khu vực trên Thế giới. Ảnh hưởng của Mỹ tại Châu Á đang đi xuống trong khi Trung Quốc lại đang lên” và Bader cũng cảnh báo về tầm quan trọng của việc quan hệ với Bắc kinh rằng không vấn đề nào của Hoa kỳ có thể thành công nếu không có sự hợp tác của Trung Quốc. Có lẽ vì vậy mà ông Obama cho rằng Trung Quốc là đối tác nhưng cũng là đối thủ. Hai nước từng có căng thẳng như vụ đánh thuế vỏ xe giá rẻ vừa qua. Mối quan hệ 2 bên cần được cải thiện hơn nữa.

Còn với Hàn Quốc, là một đồng minh có nền kinh tế lớn thì việc tiếp tục củng cố mối bang giao để đối phó với nước láng giềng CHDCND Triều Tiên và cộng hoà hồi giáo Iran, những nước đang hăm he sản xuất vũ khí hạt nhân, vẫn là mục tiêu trong chuyến đi Châu Á lần này.

Vậy là chỉ mới cách nay chưa lâu, trong lần phát biểu tại Cairo-Aicập, TT Barack Obama đã mong muốn cải thiện quan hệ với Thế giới Hồi giáo bằng những lời lẽ hết sức mềm mỏng và ôn hoà. Và bây giờ là ở các nước Châu Á. Rõ ràng so với người tiền nhiệm của mình, TT đương chức của Hoa Kỳ đã nhận ra sự giảm sút vai trò và vị trí của nước Mỹ trong thời điểm hiện tại, so với trước đây. Nước Mỹ giờ đã không thể và không chỉ đơn phương chỉ tay và điều khiển các quốc gia khác bằng mệnh lệnh của kẻ mạnh nữa rồi. Bằng quan hệ đa phương và các bên cùng có lợi, trật tự Thế giới mới đã được thiết lập mà Châu Á là một trong những khu vực như vậy. Thậm chí là trước thực trạng đồng đô la đang suy yếu, một số quốc gia và khu vực đã tính đến chuyện tìm một đồng tiền chung khác để thanh toán thương mại, đã đủ để Hoa kỳ phải giật mình và tỉnh giấc. Đó chính là quy luật tất nhiên của đời sống, một khi anh có tư tưởng cục bộ và bá chủ thì bản thân anh sẽ bị đào thải và tách biệt. Không rõ là bằng chuyến công du Châu Á này, TT Obama có vớt vát được gì như mong đợi trước chuyến đi hay không nhưng thật sự là bây giờ Thế giới đã không còn lệ thuộc vào nước Mỹ nữa./.

Việt Anh