Vấn đề hôm nay: Vì sao nông dân vẫn mặn mà với IR 50404

(VOH) - Tính đến nay, diện tích gieo trồng lúa Đông Xuân 2012- 2013 ở vùng đồng bằng sông Cửu Long ước khoảng 1,6 triệu ha. Bà con nông dân sử dụng khá nhiều giống lúa các dòng IR, OM, OMCS, VN, jasmine... năng suất tùy từng loại giống, từ 4-5 tấn đến 9-10 tấn/ha, với phẩm chất gạo đa dạng, từ không thơm đến thơm, từ dài, trong đến ngắn, đục, bạc bụng, hạt cơm từ xốp, cứng đến mềm, dẻo... trong đó, giống IR 50404 vẫn còn được gieo trồng với tỷ lệ lớn, trung bình 30-40%, có địa phương, những cánh đồng hàng ngàn ha, được trồng rặt 100% loại IR50404 này. Vì sao nông dân vẫn mặn mà với IR 50404, không theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp lẫn các nhà khoa học.

Xét về mặt khoa học, IR50404 hiện nay không còn được nhiều ưu điểm như thời gian đầu. Hiện tính kháng rầy, kháng bệnh đã suy giảm nên khi gieo trồng IR50404 bà con nông dân phải tăng chi phí đầu tư chăm sóc, phun thuốc phòng trừ rầy nâu, bệnh đạo ôn... Mặc dù vậy, nếu bị dịch rầy nâu và nhiễm bệnh nhẹ thì IR50404 vẫn cho năng suất cao, từ 7 đến 9 tấn/ha. Trong khi đó, với một số giống lúa thơm, jasmine, lúa chất lượng cao khác thì tính kháng sâu bệnh dịch hại vẫn không hơn IR50404. Bà con nông dân vẫn phải đầu tư chăm sóc, phun xịt thuốc với chi phí bằng hơn so với chi phí cho IR50404. Đã vậy, năng suất các giống lúa thơm, chất lượng cao không cao, khoảng 5 đến 6 tấn/ha. Rõ ràng năng suất của IR50404 vẫn tối ưu hơn. Bên cạnh dịch bệnh, sâu hại, một thế yếu của lúa chất lượng cao là dài ngày hơn so với IR50404. Như vậy, ở những nơi khi tưới tiêu khó khăn cũng sẽ gây bất lợi trong việc sắp xếp các mùa vụ trong năm.

Còn xét về mặt thị trường, loại lúa IR50404, sau khi thu hoạch được bán tươi tại ruộng với giá tùy từng thời điểm, mùa vụ trong năm 2011 và đến nay, khoảng từ 4.500 đồng đến gần 6.000 đồng/kg. Với giá này, chỉ chênh lệch so với giá mua lúa thơm, lúa chất lượng, cũng tùy từng mùa vụ, thời điểm, từ 500 đồng đến trên 1.000 đồng/kg. Như vậy, chênh lệch giá giữa 2 loại lúa gạo phẩm cấp thấp với gạo cấp cao là chưa thỏa đáng cho người làm lúa chất lượng cao.

Qua các ý kiến của nông dân cho biết, trước đây nhiều bà con đã từng chuyển đổi sang trồng các giống lúa chất lượng cao theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp các địa phương. Thế nhưng khi đến vụ thu hoạch, ngành nông nghiệp đã để bà con tự bơi, tự lo đầu ra cho lúa chất lượng cao. Khi đó, thương lái cũng như các doanh nghiệp lương thực đến mua lúa chất lượng cao nhưng với giá của lúa gạo cấp thấp. Việc thiếu sự liến kết giữa người sản xuất và người tiêu thụ càng làm cho nông dân trồng lúa là người chịu thiệt thòi nhất. Từ đó, dù ngành nông nghiệp có khuyến cáo dẹp bớt lúa IR50404 nhưng bà con nông dân vẫn khó mà nghe theo. Bà con là người tự quyết định vận mệnh của mình và tự làm theo thị trường may rủi. Ngoài ra, hiện nay, đang có những cánh đồng hàng ngàn ha gieo trồng 100%, toàn lúa IR50404. Lý do ruộng này làm IR50404 ngắn ngày nếu ruộng bên cạnh làm lúa chất lượng cao dài ngày hơn, khi đến vụ thu hoạch, những ruộng lúa dài ngày, chín sau, sẽ bị chuột bọ phá hoại hoặc bị cháy lúa khi các ruộng kế bên đốt đồng, chuẩn bị cho vụ lúa mới.

Qua đây, có thể thấy vì sao nông dân vẫn mặn mà với IR 50404. Để thay đổi vấn đề này cần nhiều giải pháp tổng hợp. Mục tiêu giúp nông dân nâng cao thu nhập nhưng sản xuất nhẹ nhàng hơn, các doanh nghiệp lương thực cần nâng giá mua lúa chất lượng cao lên nhiều hơn. Cho dù lúa chất lượng cao, năng suất thấp nhưng với giá bán cao, thu nhập của nông dân vẫn bằng hoặc tốt hơn so với làm IR50404 thì bà con không thể không nghe theo. Các doanh nghiệp xuất khẩu gạo lâu nay vỗ ngực tự hào với lúa thơm, gạo cấp cao chen chân được vào các thị trường Hồng Kông, Đài Loan, Nhật Bản... nhưng với giá rẻ. Chính vì vậy, các doanh nghiệp này phải làm cuộc cách mạng về giá mua lúa chất lượng cao cho nông dân. Các doanh nghiệp này, rõ ràng, phải liên kết thật sự với nông dân để sản xuất ra lúa chất lượng cao đúng nghĩa, mua giá cao và bảo đảm uy tín cho hạt gạo Việt Nam xuất khẩu./.