Xây dựng văn hóa từ chối phong bì

(VOH) - Một thông tin có lẽ khiến nhiều người nhà và bệnh nhân quan tâm là 5 bệnh viện lớn tại Hà Nội đang thực hiện Quy tắc ứng xử nâng cao y đức. Đó là bệnh viện Việt Đức, Bạch Mai, bệnh viện E, Phụ sản Trung ương và bệnh viện K.

Các bệnh viện này ký cam kết với Bộ Y tế và công đoàn Y tế Việt Nam thực hiện nhiều tiêu chí để xứng đáng trở thành bệnh viện văn minh như cải cách thủ tục hành chính, giảm phiền hà cho người bệnh, cải cách quy trình xét nghiệm, cán bộ nhân viên y tế phải thân thiện, thăm khám chu đáo, nói không với phong bì và tuyệt đối không trục lợi từ bệnh nhân và người nhà bệnh nhân. Không phải đến tận bây giờ ngành y tế mới xây dựng những tiêu chí văn minh thân thiện trong việc khám và điều trị mà trước đó đã có những phong trào như bảo hiểm y tế, chất lượng và sự hài lòng của người bệnh, trong đó có nhấn mạnh đến việc nâng cao chất lượng phục vụ bệnh nhân, giảm phiền hà trong thủ tục hành chính, niềm nở đón tiếp… nhưng cụ thể từ chối phong bì thì chưa.

Lâu nay, bệnh nhân cũng như người nhà họ vẫn có khái niệm về cái gọi là phong bì lót tay cho bác sĩ, điều dưỡng, y tá dù bệnh nặng hay nhẹ với lý lẽ chung là để được ưu tiên dịch vụ từ việc giúp tìm phòng tốt hơn đến việc sắp xếp ca mổ sớm hay đơn giản chỉ là để bác sĩ thân thiện, trò chuyện hay tư vấn thêm vài câu. Điều này “mọc rễ” sâu vào nhận thức đến nỗi, nhiều người tự ngỡ rằng không đưa phong bì cho bác sĩ là có lỗi, bác sĩ không nhận phong bì có nghĩa là mình không được chăm sóc chu đáo. Có câu chuyện rằng, một bệnh nhân từng lạy lục bác sĩ cầm giúp phong bì để ca mổ thành công tốt đẹp, dù rằng trong phong bì đó chỉ có 30 ngàn đồng. Về phía bác sĩ không hiếm người từng tuyên bố gây sốc “ ông cha ta xưa vẫn có văn hóa quà biếu, vậy bệnh nhân biếu xén cho bác sĩ cũng là chuyện thường”.

Tuy nhiên, một nghiên cứu về phong bì trong y tế được thực hiện vào năm 2010 cho thấy, phong bì chẳng những không làm cho chất lượng dịch vụ y tế được nâng lên mà ngược lại nó làm niềm tin của người dân đối với nhân viên y tế bị giảm sút, tạo sự cạnh tranh không lành mạnh, không tin tưởng nhau giữa các nhân viên y tế. Nếu không muốn nói, nhận phong bì từ người nhà và bệnh nhân chẳng khác nào tham nhũng, nó được thực hiện công khai trong bệnh viện và cơ sở y tế. Dù vậy, trong nghiên cứu này hé lộ một thực trạng đáng buồn qua thăm dò, nếu đã được nhận vào làm chính thức chỉ cần 1 năm một nhân viên y tế “ vô tư” sẽ trở thành một người quen nhận phong bì.

Thực tế khá nhiều y bác sĩ, điều dưỡng vẫn nói không với phong bì, họ cho rằng nếu nhận chẳng khác nào sống trên xương máu của người bệnh, trái với đạo đức ngành y. Do vậy việc xây dựng một nền y tế minh bạch, chất lượng là cần thiết, khởi động từ 5 bệnh viện nêu trên. Điều mà dư luận quan tâm là hệ thống giám sát cam kết của các bệnh viện này sẽ như thế nào. Có hay không việc hô hào theo phong trào và sau một thời gian thì từ từ chìm vào quên lãng, bởi sự thật là hệ thống y tế đang quá tải, cung không đủ cầu thì việc người dân phải dấm dúi để mong có được sự điều trị tốt cũng là điều dễ hiểu. Mới đây, Bộ y tế dự định trình Chính phủ ban hành nghị định đổi mới cơ chế tài chính trong y tế, theo đó sẽ thay đổi giá của 350 dịch vụ y tế trong tổng số 3.000 dịch vụ y tế cơ bản hiện nay. Nghị định này vấp phải sự phản ứng gay gắt của dư luận, vì tình hình lạm phát giá cả leo thang sẽ tạo thêm gánh nặng lên bệnh nhân nghèo. Tân Bộ trưởng Bộ y tế Nguyễn Thị Kim Tiến khẳng định, đòi hỏi giá rẻ mà chất lượng tốt là điều không tưởng. Ngẫm lại cũng đúng, nhưng sẽ thật không công bằng khi những người nghèo không có tiền khám chữa bệnh còn phải lao theo guồng xoáy nhũng nhiễu. Thiết nghĩ từng biện pháp rời rạc như hiện nay sẽ không phát huy tác dụng mà có thể rơi vào tình trạng đánh trống bỏ dùi. Bệnh viện cam kết là một chuyện, mặt khác chính người dân phải thay đổi tư duy và hành động của mình biết nói không với văn hóa phong bì cho bác sĩ thì mới được./.