Bất cập trong điều hành và xuất khẩu gạo <br> Bài 1: Giá lúa tăng- nông dân có lợi không?

Niềm vui này được trọn vẹn nếu người nông dân, ai cũng còn lúa để bán. Thế nhưng, chuyện vui của nông dân lại không như ý muốn, bởi họ đã bán lúa hết tự bao giờ. Chuyện dở khóc, dở cười này đối với người trồng lúa lại liên tục xảy ra. Vì sao như vậy? Một câu hỏi khó có lời giải đáp nếu không có sự minh bạch, sự điều hành một cách công minh, rõ ràng của các cơ quan chức năng và một bộ phận thương lái, doanh nghiệp.

Đóng bao, vận chuyển gạo xuất khẩu. (Ảnh: Thanh Vũ/TTXVN)

Đến nay, đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), vựa lúa cả nước chỉ còn chưa đầy 400.000 hécta lúa hè thu trên đồng ruộng. Số còn lại thì đã thu hoạch xong với trên 1 triệu 200 ngàn hécta. Nhiều nơi chỉ còn là những cánh đồng trơ trọi, bởi bà con không sản xuất vụ thu đông vì sợ lũ chụp vào tháng 9, tháng 10 tới. Người nông dân thu hoạch lúa đã bán gần hết và số lượng lúa trong dân còn chẳng nhiều. Tại vùng Đồng Tháp Mười của tỉnh Long An, chúng tôi đến thăm các hộ sản xuất lúa, đa số bà con đều than thở, lúc chính vụ muốn bán để trả nợ vật tư nông nghiệp, trả nợ ngân hàng thì không ai mua, giá rẻ như bèo, còn bây giờ lúa tăng giá, thương lái nườm nượp thì bà con chỉ đứng ngó. Thật là khổ. Anh Nguyễn Văn Đạt, nông dân xã Hưng Điền A, huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An rầu rĩ nói: trước đây phải chi giá được như hiện nay thì đỡ cho nông dân chúng tôi biết mấy. Hơn 50 tấn lúa làm xong bán liền, giá lúa tươi bán ngoài ruộng chưa tới 3.000đồng/kg. Nhờ nhân công, máy cày, gặt đập của nhà nên phá huề, chớ không thì đứt vốn luôn. Bây giờ nghe lúa lên thấy mà ham nhưng còn hột nào mà bán. Anh Nguyễn Văn Đạt nói:

Trước tình hình phức tạp này, Chính phủ đã tháo gỡ bằng việc chỉ đạo các ngân hàng cho doanh nghiệp vay vốn ưu đãi để thu mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo của nông dân. Ban đầu các doanh nghiệp dè chừng, theo dõi xem có nên thực hiện hay không. Vì vậy mà giá lúa cũng không hề nhích lên, người nông dân không hề biết bán lúa ở đâu khi những thương lái, doanh nghiệp cứ im hơi lặng tiếng. Đáng trách hơn là vào lúc này, sự thờ ơ, thiếu tinh thần trách nhiệm của Hiệp hội lương thựcViệt Nam, Tổng Công ty lương thực miền Nam và Công ty lương thực các tỉnh, thành và các doanh nghiệp càng thấy rõ hơn khi họ thu mua lúa trong dân một cách cầm chừng. Tất cả điều diện một lý do duy nhất là thị trường tiêu thụ khó khăn, một số quốc gia ngưng nhập khẩu lương thực, lượng gạo tồn trữ cao, gây áp lực không nhỏ với các doanh nghiệp. Từ đó, họ quên hẳn là vụ lúa hè thu đang thu hoạch rộ mà người nông dân cứ đầy bồ lúa lại không biết bán ở đâu. Việc làm này chẳng khác nào là bỏ mặc cho dân tự bơi trong cơ chế thị trường. Mặt khác, người dân không thể trữ lại lúa vì họ không có vốn, không có kho dự trữ, lò sấy lúa vào mùa khô,…Vì vậy mà khi lúa vừa thu hoạch lúa ở ngoài đồng, họ mong mỏi các thương lái đến mua nhưng không thấy đâu. Nông dân ĐBSCL lại điêu đứng vì giá lúa rớt thê thảm từ vụ đông xuân kéo dài đến hè thu và đành phải bán lúa với giá rẻ bèo. Chính vì vậy mà chủ trương của Chính phủ rất được nông dân đồng tình. Nông dân Nguyễn Văn Xe ở huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang cho biết, gia đình mới bán 8 tấn lúa giá có hơn 3.000 đồng/kg, bây giờ giá lên trên 4.000 thì coi như là thiệt thòi quá. Thế nhưng theo suy nghĩ của nông dân Nguyễn Văn Xe thì lúa tăng vào dịp bà con hết lúa nhưng rồi đây nó có được ổn định hay không? Hay cứ điệp khúc vào vụ thì rớt, cuối vụ thì tăng? Nông dân một nắng hai sương làm ra hạt lúa cần phải bảo đảm cho họ có lời. Ông Nguyễn Văn Xe mong mỏi:
Theo khảo sát, hiện nay, ở ĐBSCL, chỉ còn một số địa phương như: Long An, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, Sóc Trăng là còn thu hoạch rộ lúa hè thu; lúa trong dân thu hoạch xong còn rất ít. Rõ ràng là việc triển khai chủ trương của Chính Phủ xuống tận nông dân chỉ được chấp hành cầm chừng không như chỉ đạo cấp trên. Tiến sĩ Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện lúa đồng bằng Sông Cửu Long đặt vấn đề, tại sao ngay từ đầu vụ, các bộ ngành, các doanh nghiệp không chủ động đưa ra mức giá sàn, mức tạm trữ để có lợi cho nông dân, để tới khi giá lúa rơi thê thảm vào chính vụ mới có chủ trương. Còn ông Vương Bình Thạnh, Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang thì cho rằng, nếu chính sách, chủ trương thực hiện cứ như hiện nay, không thay đổi tư duy thì thiệt thòi nhất vẫn là nông dân. Ông Vương Bình Thạnh nói:
Trong tháng 7/2010, các doanh nghiệp đã đăng ký hợp đồng xuất khẩu gạo đạt gần 800 ngàn tấn. Nâng mức xuất khẩu gạo đến nay hơn 6 triệu tấn gạo nhưng các doanh nghiệp mới chỉ giao được trên 4 triệu tấn. Trong khi đó, tiến độ thu mua tạm trữ 1 triệu tấn còn chậm và khó hoàn thành bởi nhiều lý do mà chỉ có Hiệp hội và doanh nghiệp thu mua mới biết. Cục trưởng Cục Trồng trọt Nguyễn Trí Ngọc dự tính, sản lượng lương thực cả năm ước đạt 39 triệu tấn, đủ cung ứng cho thị trường trong nước và đảm bảo kế hoạch xuất khẩu ban đầu là 6 triệu tấn gạo. Vậy thì không có gì để không có khả năng dự báo tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo ở nước ta. Ông Nguyễn Trí Ngọc nói:
Lúa tăng giá, nông dân không có lợi là điệp khúc cần phải được quan tâm chú ý nhiều hơn để người trồng lúa vừa có lợi vừa đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Đó là tiêu đề bài viết tiếp theo, sẽ đăng trên VOH vào ngày 14-8.