Tin tức
Buôn lậu thuốc lá trên tuyến đường sông ở TPHCM (ảnh: Petrotimes)
Tăng thuế tiêu thụ đặc biệt nhằm mục tiêu tăng giá bán để hạn chế lượng tiêu thụ thuốc lá. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu này, việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt cần phải đi liền với chống buôn lậu thuốc lá.
Buôn lậu thuốc lá thu lợi nhuận cao, ngày càng phức tạp.
Những tháng đầu năm 2014, dù sản lượng thuốc lá trong nước giảm nhưng nhu cầu tiêu dùng thuốc lá không giảm. Thay vào đó, lượng thuốc lá nhập lậu lại tăng đột biến. Số thuốc lá nhập lậu năm 2013 là 21,9 tỷ điếu, chiếm 20,7% thị phần. 9 tháng năm 2014, thuốc lá lậu đã tăng lên 30 – 40%, chiếm 25% thị phần. Nếu trước đây thuốc lá lậu xuất hiện chủ yếu ở các tỉnh miền Tây Nam bộ thì hiện nay đã xuất hiện trên cả nước. Trước đây, thuốc lá lậu chủ yếu là Jet và Hero, giá khoảng 14.000 đồng một gói, thì mới đây xuất hiện thêm gần 10 loại thuốc lá lậu giá rẻ như: League, Cambo, Luxury, Ram…Năm 2013, thuốc lá nhập lậu gây thất thu cho ngân sách nhà nước khoảng 6.500 tỷ đồng. Với tốc độ gia tăng thuốc lá lậu như hiện nay, năm 2014 ngân sách nhà nước có thể thất thu hơn 8.000 tỷ đồng.
Hiện nay, Việt Nam là thị trường tiêu thụ thuốc lá lậu lớn thứ 2 trong số 11 quốc gia Châu Á được khảo sát. Tiến sĩ Vũ Văn Cường, chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, phân tích: “Thuốc sản xuất trong nước nộp thuế tiêu thụ đặc biệt là 65%, VAT 10%, quỹ phòng chống tác hại thuốc lá 1%, thuế nhập khẩu 135% như vậy làm sao giá rẻ hơn thuốc lá nhập lậu. Hơn thế, các nước có cùng đường biên giới với chúng ta lại có mức thuế thấp hơn nhiều, Capuchia thuế tiêu thụ đặc biệt có 10%, chúng ta 65%, thuế nhập khẩu của họ có 7%, chúng ta 135%, do đó tại sao thuốc lá nhập lậu chủ yếu đi qua đường Campuchia; hay ở Lào thuế tiêu thụ đặc biệt là 35%, thuế nhập khẩu là 40%; Trung Quốc thuế tiêu thụ đặc biệt là 40%, thuế nhập khẩu là 20%” .
Luật sư Phạm Văn Chắt, trọng tài thương mại quốc tế, cho rằng: “Chúng ta đang có một nghịch lý là các nước đánh thuế mặt hàng thuốc lá rất nặng, nhưng vùng trũng Trung Quốc, Lào, Campuchia có chung đường biên giới với nước ta thì đáng thuế rất thấp, mà nguyên lý của buôn lậu là trốn thuế, Tôi đồng ý là tăng thuế đối với sản phẩm này nhưng phải có lộ trình sao cho phù hợp, thứ hai là phải có chế tài quy định đối với việc buôn lậu, khi có đủ điều kiện thì tăng lên 200% cũng không sao”.
Không chỉ làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước, thuốc lá lậu còn tác động trực tiếp đến doanh nghiệp kinh doanh sản xuất hợp pháp trong nước. Là đơn vị trực thuộc UBND TPHCM, Tổng Công ty công nghiệp Sài Gòn là một trong 4 tổng công ty được Bộ Công thương cấp phép sản xuất kinh doanh thuốc lá trên toàn quốc. Mức tăng trưởng hằng năm của công ty là 16 %, nộp ngân sách bình quân trên 15% và nộp ngân sách năm 2013 là 4.200 tỷ đồng. Tuy nhiên, hiện công ty gặp nhiều khó khăn khi vừa là phải in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh 50% trên bao bì thuốc lá vừa phải bán với giá cao hơn thuốc lá lậu. Do đó, 9 tháng năm 2014, sản lượng tiêu thụ giảm xấp xỉ 30%, doanh thu giảm 13% so cùng kỳ, nộp ngân sách cho thành phố giảm 25%, và chỉ đạt 50% so với kế hoạch thành phố giao. Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty công nghiệp Sài Gòn – ông Vũ Lê Tùng chia sẻ: “Tổng công ty kiến nghị là sau khi công tác chống buôn lậu thuốc lá đã đạt được kết quả tích cực, ngăn chặn được đáng kể thuốc lá nhập lậu, sẽ xem xét lộ trình tăng thuế tiêu thụ đặc biệt hợp lý, phù hợp với tình hình thực tế. Lộ trình tăng thuế như sau: tăng lên 70% từ năm 2017 và tăng lên 75% từ năm 2020; cho phép trích 50% quỹ phòng chống tác hại thuốc lá để hỗ trợ và trang bị phương tiện cho các lực lượng chức năng làm công tác chống buôn lậu thuốc lá “.
Tăng thuế vẫn chưa hạn chế được tiêu dùng
Nhìn nhận qua nhiều đợt tăng thuế, tiêu dùng vẫn chưa hạn chế được, số lượng nhập lậu tăng. Ông Nguyễn Triều Lưu, Sở Tư pháp TPHCM đề xuất : “Tôi đồng ý việc tăng thuế suất thuốc lá với mục đích hạn chế tiêu dùng, nhưng nếu không hạn chế được tiêu dùng thì đề nghị không tăng thuế suất. Chúng ta thử nghiên cứu xem mình giảm thuế, mình làm cho giá thuốc lá rẻ hơn, có nghĩa là thuốc lá nhập lậu không còn vào VN được nữa. Trước tiên là phải chống nhập lậu đã và trong nước mình tăng cường nhiều biện pháp hạn chế thuốc lá”.
Tuyên truyền để người dân thay đổi nhận thức, hạn chế tiêu dùng, sử dụng thuốc lá là đề xuất của ông Nguyễn Mạnh Vỹ, Công ty đầu tư thương mại Bến Thành: “Khó khăn lớn nhất hiện tại của ngành thuốc lá không phải là thuế mà là thuốc lá lậu, Khi tăng thuế thì giá trị của mặt hàng này tăng lên, thuốc lá lậu tăng giá theo, lợi nhuận đem lại cho thuốc lá lậu càng nhiều hơn nữa. Chúng ta có thể hạn chế sự tiêu thụ thuốc lá bằng cách tuyên truyền cho người tiêu dùng nhận thức được rằng hút thuốc lá là có tác hại đến sức khỏe”.
Chủ tịch UBND TPHCM Lê Hoàng Quân đã chỉ đạo các sở, ngành chức năng, UBND quận, huyện tăng cường công tác chống vận chuyển, tàng trữ, buôn bán thuốc lá nhập lậu. Trong đó, nhấn mạnh việc xử lý các cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá lậu trong nội thành; Chủ tịch UBND quận, huyện phải chịu trách nhiệm nếu để tình trạng buôn lậu thuốc lá xảy ra tại địa phương.
Thống kê, mỗi năm có khoảng 70.000 người tử vong vì thuốc lá chưa kể những người hút thuốc thụ động. Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá đưa ra nhiều quy định nhưng việc thực hiện chưa triệt để, nên tình trạng nhập lậu vẫn tràn lan. Đồng thời với áp dụng mức thuế suất mới, phải thực hiện nghiêm kỷ cương, phòng chống tốt tình trạng buôn lậu thuốc lá kết hợp tuyên truyền sâu rộng đến thói quen của người dân; nhằm đạt được mục tiêu quốc gia giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới từ 47,4% xuống còn 39% vào năm 2020.. Vậy nên giữa việc sản xuất, tiêu thụ, chống buôn lậu thuốc lá lại có vẻ như mâu thuẫn với công tác tuyên truyền, ngăn ngừa chống các tác hại của thuốc lá trên cơ thể con người. Thiết nghĩ đã đến lúc cần có điều chỉnh và cân đối để thực trạng này được giải quyết theo chiều hướng thuận lợi cho xã hội./.