Phóng sự: Để sân khấu kịch sáng đèn ổn định

Phóng sự: Để sân khấu kịch sáng đèn ổn định

Bài 1: Kịch mục TPHCM – Khởi sắc nhờ xã hội hóa

(VOH) - Có thể nói bức tranh toàn cảnh sân khấu nước nhà nói chung và sân khấu kịch nói riêng, thời gian qua khá u ám, chủ yếu là những gam mầu tối! Thế nhưng riêng tại Tp.HCM, tình hình có vẻ như đã được cải thiện, chừng vài năm trở lại đây, kể từ khi chủ trương xã hội hóa sân khấu đi vào đời sống, khi hàng loạt các sân khấu kịch tư nhân lần lượt ra đời, vận hành hiệu quả và đã đỏ đèn hàng đêm. Tuy nhiên, sự phát triển đó vẫn chưa thực sự cân đối, chưa bền vững, bởi nhiều nguyên nhân, mà phóng viên Đăng Khoa, Đài chúng tôi đã phân tích tỉ mỷ trong phóng sự “Để sân khấu kịch sáng đèn ổn định”. Chương trình thời sự sáng nay, mời quí vị và các bạn cùng nghe bài 1 của phóng sự, mang tựa đề Kịch mục Tp.HCM – khởi sắc nhờ xã hội hóa.

Khán phòng nhà hát Thành phố dậy vang những tràng pháo tay, khi tấm màn sân khấu được kéo vào, khép lại vở kịch “ngàn năm tình sử”, đêm 27/8. Khá đông khán giả đã cố nán lại 2 bên cánh gà, như để đợi chúc mừng đạo diễn, các diễn viên, về thành công của đêm diễn. Từ sảnh nhà hát đến bãi giữ xe, đâu đâu cũng râm ran những lời bình luận về vở kịch, nhưng có lẽ câu được nghe nhiều nhất, đó là “đáng đồng tiền bát gạo”! Hình như đã quá lâu rồi, khán giả mới lại được thưởng thức 1 vở chính kịch hay, hoành tráng và cảm xúc đến thế! Kịch bản tốt, đạo diễn tài, diễn viên giỏi, dàn dựng công phu, hình thức thể hiện mới lạ…, nói chung không chê vào đâu được! Có thể nói, “ngàn năm tình sử” xứng đáng là điểm son, cùng với “Cánh đồng bất tận” của Nhà hát 5B, hay Nỏ thần của nhà hát Phú Nhuận, cũng đều mới được công diễn, đã đánh dấu một bước chuyển mình đáng phấn khởi của kịch nghệ thành phố, mà phải từ “Dạ cổ hoài lang” năm 95, mới lại xuất hiện những vở kịch có chất lượng nghệ thuật cao như vậy! 14 năm cho 1 thành công lặp lại là quá lâu, nhưng dù sao vẫn cứ là 1 trường đoạn có hậu cho sân khấu kịch, vốn rất èo uột và ngày 1 bi đát, suốt thời gian qua! Và từ đây, hy vọng về một cuộc phục hưng kịch mục thành phố lại được nhen nhóm trong lòng công chúng:

Vâng, tất cả đều là những mong muốn, những đòi hỏi chính đáng, và xem ra cũng rất có cơ sở thành hiện thực, khi mà kịch mục Thành phố đã và đang vận hành theo một phương thức tốt - phương thức xã hội hóa, và lại được lèo lái bởi những con người tâm huyết, tài ba của vùng đất, mà từ bao đời nay đã được mệnh danh là “đất nghệ”! Và có thể nói, sự khởi sắc của kịch nghệ Thành phố, thời gian gần đây bắt nguồn từ chính 2 yếu tố này. Ngay sau khi Nhà nước vừa có chủ trương xã hội hóa sân khấu, lập tức 1 số ông bầu, bà bầu dám nghĩ dám làm đã tự bỏ tiền ra xây dựng tiết mục, thuê mướn điểm diễn, bán vé thu tiền. Nhờ nhạy bén, linh hoạt nắm bắt và chiều theo thị hiếu khán giả, đa số đều có được hiệu quả kinh doanh nhất định, dẫn đến trào lưu đầu tư kịch mục, từ đó, hàng loạt các sân khấu kịch tư nhân đã ra đời, như Nhà hát Sân khấu nhỏ 5b Võ Văn Tần, thuộc Hội Nghệ sĩ sân khấu thành phố; Kịch Sài Gòn của Công ty giải trí Phước Sang; IDICAF của Công ty Thái Dương; Sân khấu Phú Nhuận của Công ty Vân Tuấn… Với các nghệ sĩ chưa có điều kiện mở điểm diễn riêng thì cũng tham gia xã hội hoá theo từng vở, như Mỹ Uyên với Cõi tình, Sống thử, Bàn tay của trời, 270 Gram; Tuyết Thu với Đôi bờ; Cát Tường với Đôi mắt của biển, Ba chị em .v.v và. v.v.

Khoan bàn về chất lượng nghệ thuật, chỉ xét bề nổi thôi thì rõ ràng cũng không thể phủ nhận, xu hướng xã hội hóa đã mang lại cho sân khấu kịch Thành phố một diện mạo mới tươi tắn hơn, làm phong phú thêm nhu cầu thưởng thức của khán giả và tạo điều kiện cho các nghệ sĩ có nơi để thể hiện tài năng, nỗi đam mê và quan trọng là để được sống với nghề. Với phương thức xã hội hóa, khái niêm thị trường, vốn lạ lẫm trong nghệ thuật, giờ đã được chấp nhận một cách hiển nhiên. Và để tồn tại trong cơ chế thị trường thì các sân khấu tư nhân, không còn cách nào khác, buộc phải cạnh tranh, phải đưa ra phương kế này, chiêu thức nọ, nhằm tìm kiếm, lôi kéo khán giả, để có thể sáng đèn thường xuyên. Và xu thế kinh doanh “thức thời”, được phần đông các ông bà “bầu” chọn lựa là đầu tư có định hướng, không cần phục vụ đại chúng, mà chỉ tập trung vào một nhóm đối tượng người xem cụ thể, để khai thác. Từ đó, thị trường sân khấu kịch được phân khúc khá rạch ròi. Như kịch Idecaf thường dành cho khán giả trẻ cá tính, dân làm văn phòng, các em thiếu nhi và một lượng lớn fan của NSƯT Thành Lộc; sân khấu Phú Nhuận thì chuyên làm kịch mang phong vị Miền Bắc và kịch kinh dị; những người trí thức, lớn tuổi, đằm tính lại thường đến sân khấu 5B; còn nhà hát kịch Sài Gòn thì chủ yếu dựng kịch hài nhẹ nhàng, dành cho giới bình dân, tiểu thương… Nói chung là mỗi nơi mang một sắc thái riêng, sân khấu nào, khán giả đó. Theo tiến sĩ nghệ thuật Nguyễn Thị Minh Thái, đây là hướng đi đúng và phù hợp với xu thế phát triển sân khấu hiện nay:

Chúng tôi hoàn toàn đồng tình rằng “có chuyên thì mới có sâu”, thế nhưng, thực tế đời sống sân khấu kịch Thành phố thời gian qua đã không được như thế! Số lượng thì nhiều thật, nhưng những vở kịch chất lượng lại hết sức khan hiếm, hệt như phải đi tìm những viên ngọc quý, trong một đống đá vôi vậy! Đảo một vòng khắp các sân khấu, không khó để nhận thấy hài kịch đã và đang “lên ngôi”! Âu cũng có lý, khi mà ở thời điểm khủng hoảng kinh tế hiện nay, áp lực “cơm áo gạo tiền” hàng ngày là hết sức nặng nề, nên khán giả có xu hướng chọn “hài” cho nhẹ nhõm đầu óc. Có những vở chính kịch rất hay, dàn dựng công phu, tốn kém, nhưng chỉ diễn được được hơn chục xuất là đã hết khán giả, đành xếp kho, trong sự luyến tiếc của những nghệ sĩ tham gia. Mà với một sân khấu tư nhân, bài toán “lỗ lãi” thường luôn được đặt lên hàng đầu. Chỉ khi “nồi cơm” đã thực sự đầy rồi thì họa may, các bầu sô mới tính đến chuyện dựng một vở chính kịch tử tế, coi như chấp nhận lỗ, để làm thỏa mãn mong muốn của nghệ sĩ, nhân tiện cũng là để dành dự liên hoan sân khấu! Bà “bầu” Hồng Vân của sân khấu kịch Phú Nhuận giãi bày:

Không thể trách cứ gì những người đầu tư nghệ thuật, rõ ràng, là nhà kinh doanh, họ buộc phải làm theo mệnh lệnh của khán giả, dẫu hiểu hơn ai hết, khi một nền sân khấu có đến hơn 2/3 là những tiếng cười, phần nhiều lại rất nhạt, khi nhiều nghệ sĩ chính kịch đang cảm thấy mình thừa thãi thì rõ ràng nền sân khấu đó đang đi những bước lùi! Có đáng trách ở đây, theo chúng tôi, là những sân khấu Nhà nước! Lẽ ra, được đặc quyền nhận kinh phí từ nguồn ngân sách, họ phải ý thức rõ, nhiệm vụ chính trị của mình là làm cân đối lại thị trường kịch mục, bằng cách cho ra đời thật nhiều những vở chính kịch quy mô, chất lượng nghệ thuật cao và mang tính giáo dục, đằng này, họ lại có khuynh hướng chạy theo đuôi những sân khấu tư nhân, cũng “thọc lét” thiên hạ bằng những vở hài kịch kiểu “mỳ ăn liền”! Có cười nổi không, khi đợt “cháy vé” kinh hoàng nhất của đơn vị này, dưới thời giám đốc Khánh Hoàng lại là do hai cây hài hải ngoại Kiều Oanh và Lê Huỳnh tạo ra, qua các vở hài kịch thiếu chiều sâu, thừa nhạt nhẽo, như thần tượng- tượng thần, hay hạnh phúc bất ngờ? Có vui được chăng, khi các vở kịch gây được tiếng vang, như Nỏ thần, cánh đồng bất tận, hay ngàn năm tình sử… lại chẳng cái nào thuộc về một đơn vị công lập? NSƯT Trần Minh Ngọc, phó chủ tịch Hội sân khấu thành phố nói:

Nhà nước đã đặt mục tiêu cho các ngành biểu diễn, đến hết năm sau, phải hoàn thành việc xã hội hóa. Đây là hướng đi đúng, là xu thế tất yếu và thực tế nó cũng ít nhiều mang lại những chuyển biến tích cực cho bộ mặt kịch nghệ Thành phố. Nhưng do thiếu nhất quán, chưa tìm được tiếng nói chung, mạnh ai nấy làm, thiếu những định hướng chiến lược cụ thể từ cấp vĩ mô, nên vẫn tồn tại rất nhiều những bất cập, như chuyện hài kịch “lấn át” chính kịch, hụt hẫng lực lượng nghệ sĩ kế thừa, thiếu chăm chút cho chất lượng nghệ thuật, hài kịch rẻ tiền, chiều theo thị hiếu tầm thường, dễ dãi… Đó là những nội dung, mà chúng tôi sẽ phân tích sâu, trong phần 2 của phóng sự “Để sân khấu kịch sáng đèn ổn định”, mang tựa đề Mong Hồi thái lai cho sân khấu kịch./.

Đăng Khoa