Phóng sự: Để sân khấu kịch sáng đèn ổn định (tt)

Phóng sự: Để sân khấu kịch sáng đèn ổn định

Bài 2: Mong “hồi thái lai” cho sân khấu kịch

(VOH) - Như chúng tôi đã trình bày ở phần một của phóng sự này, chủ trương xã hội hóa đã thổi một làn gió mới, đầy sinh khí vào đời sống sân khấu kịch Thành phố, thời gian qua. Trong khi các sân khấu công lập vẫn hiu hắt cảnh chợ chiều thì các sân khấu tư nhân- sản phẩm của xã hội hóa, đã sáng đèn hàng đêm, có nơi bán hết vé trước show diễn cả tuần, có lúc khán giả còn phải mua vé chợ đen và có khi còn chấp nhận cả việc ngồi ghế sub, để được xem kịch! Trong bối cảnh hoạt động cầm chừng, có nơi thậm chí “ngắc ngoải” của sân khấu kịch cả nước, thì những cảnh tượng trên quả là đáng mừng cho làng kịch nghệ Thành phố. Thế nhưng, có lẽ chỉ có bầu sô của vở kịch là được nở nụ cười mãn nguyện, còn với những nghệ sĩ tâm huyết với nghề và những công chúng mong mỏi sự phát triển đích thực của kịch thì mừng vui khó mà trọn vẹn! Mừng sao được, khi vẻ đẹp chân thực của kịch có vẻ như càng lúc càng bị lu mờ, bởi những tác phẩm chỉ nhắm đến mục đích doanh thu, khai thác toàn những đề tài rẻ tiền, từ ma quỷ đến cảnh sexy, rồi thì vấn đề đồng tính, mà thiếu một sự kiên định bám trụ vào giá trị nghệ thuật chân chính! Vui gì nổi, khi chính kịch hoàn toàn bị hài kịch “lấn át”! Sự mất cân đối tai hại này sẽ phải được điều chỉnh, tuy nhiên, để làm được điều đó là không dễ, và xét cho cùng, có lẽ cũng không bức thiết, bởi đây cũng đã là xu hướng khá phổ biến của sân khấu kịch nhiều nước. Thực ra, hài kịch hay chính kịch, bi kịch gì thì cũng chỉ là hình thức thể hiện, là cái vỏ. Phần quan trọng hơn là cái “lõi”, tức là chất lượng nghệ thuật, cũng như tính thẩm mỹ của tác phẩm! Không thể quan niệm hài chỉ để “mua vui một vài trống canh”, mà phải vạch cho khán giả thấy điều gì đáng cười. Tiếng cười hài kịch là tiếng cười phê bình, nhận thức, chứ không đơn thuần là tiếng cười sinh lý. Hài kịch cũng có những cái “cười ra nước mắt”, sâu cay, thâm thúy và diễn hài đôi khi còn nhọc hơn diễn bi! Chỉ tiếc rằng, thực tế sân khấu kịch thời gian qua, có quá ít những vở hài kịch được như vậy, mà chủ yếu chỉ toàn những tiếng cười quá dễ dãi, nhiều khi lời lẽ dung tục, đầy chuyện “mắng chó chửi mèo”, phản cảm và không để lại chút gì để suy ngẫm. Thế nên, vấn đề quan trọng là phải làm cho hài kịch đạt yêu cầu thẩm mỹ, không bị lôi kéo vì những thị hiếu tầm thường. NSƯT Thành Lộc bộc bạch:

Với giới bầu sô kịch mục Thành phố, đa phần đều xuất thân từ nghệ sĩ và điểm mặt ra thì cũng hầu hết là những người tâm huyết với nghề, nên hẳn họ rất hiểu và đồng cảm với suy nghĩ vừa rồi của nghệ sĩ Thành Lộc. Họ cũng thuộc lòng công thức để có được một vở diễn thành công về nghệ thuật là phải chăm chút kịch bản, trau chuốt nội dung, nâng cao tính thẩm mỹ, tô đậm chất nhân văn, chọn lựa diễn viên giỏi… Thế nhưng, chưa cần kể đến bài toán doanh thu, để làm theo những “công đoạn” tưởng chừng đơn giản đó lại chẳng dễ chút nào! Mà cái khó nhất là không có người giỏi để làm! Tính sơ bộ, mỗi tuần có khoảng 35 vở diễn được sáng đèn ở 9 điểm diễn chính của Thành phố, chưa kể nhiều tiểu phẩm hài vẫn được diễn hằng đêm tại các phòng trà, tụ điểm sân khấu tạp kỹ... Ấy vậy mà số đạo diễn được tin dùng thường xuyên chỉ đếm trên đầu ngón tay, đa số là những người “kỳ cựu”, còn lớp trẻ thì hầu hết chưa khẳng định được mình, nên nhìn đi nhìn lại, chỉ có vài cái tên quen thuộc như Vũ Minh, Hoàng Duẩn, Đức Thịnh, Thái Hòa, Tuấn Khôi… Có một thực tế là sân khấu thiếu cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại, để đáp ứng nhu cầu sáng tạo của đạo diễn, nhưng nguyên nhân chính, theo tìm hiểu của chúng tôi, vẫn là chất lượng đào tạo kém! Số lượng đạo diễn tốt nghiệp trường cao đẳng sân khấu điện ảnh Tp.HCM hàng năm không hề nhỏ: khoảng 10 đến 15 người, nhưng đáng buồn là số lượng lại không đi đôi với chất lượng, rất hiếm hoi có trường hợp đủ năng lực, để các sân khấu “chọn mặt gửi vàng”! Về diễn viên trẻ cũng thế, lúc học thì chỉ lo đi đóng phim, quay quảng cáo, nên khi ra trường thì “chữ thầy đã trả thầy hết”, chuyên môn chẳng ra gì và đam mê nghệ thuật cũng chỉ bằng Zero! Về chuyện kịch bản thì còn nan giải hơn rất nhiều! Nghịch lý ở chỗ, sân khấu lâu nay thiếu vắng trầm trọng những kịch bản hay, mới lạ, nhưng trường sân khấu điện ảnh lại bỏ hẳn môn sáng tác kịch bản, từ mấy năm nay, vì lý do khan hiếm đầu vào! NSUT Hồng Vân nhìn nhận về thực trạng đáng buồn này:

Quả là hết sức nan giải, nhân tố mới không có, trong khi nhân lực hiện hữu thì bị “cuốn theo” sự “bùng nổ” của phim và các show truyền hình! Họ không còn “quanh quẩn” ở sân khấu với thời gian biểu “sáng tập vở mới, tối diễn vở cũ” như trước đây, mà tối ngày chỉ lo đóng phim, làm MC rồi lưu diễn nước ngoài… Thế mới có chuyện một vở diễn chỉ có 8 nhân vật, như kẻ nói dối đa tình lại phải đổi tới 25 diễn viên, và dựng trong nửa năm. Hay như cánh đồng bất tận, Tả quân Lê văn Duyệt cũng phải cực khổ đi huy động diễn viên về sàn tập, đến khi ra mắt được đã trễ hẹn vài tháng… Với đà này, rồi đây, biết bao giờ mới lại có một nhà biên kịch tài hoa, như của Lưu Quang Vũ? biết lấy ai để kế thừa những Thành Lộc, Hữu Châu, Hồng vân, Thanh Thủy…, khi lớp nghệ sĩ này giải nghệ? Có lẽ, đó sẽ mãi chỉ mong ước, là nhiệm vụ bất khả thi, nếu như vẫn không được các cấp quản lý ngành quan tâm, hỗ trợ và toàn tâm chấn chỉnh, bằng những giải pháp căn cơ, dài hơi và đồng bộ! Vậy đó sẽ phải là những giải pháp gì? NSƯT Trần Minh Ngọc, phó chủ tịch Hội sân khấu Thành phố cho rằng:

Tiến sĩ Nguyễn Thị minh Thái và ông “bầu” Huỳnh Anh Tuấn của sân khấu Idicaf cùng góp thêm ý kiến:

Mong rằng những ý kiến góp ý tâm huyết và thẳng thắng vừa rồi sẽ được tiếp thu, xem xét và cân nhắc một cách nghiêm túc, để sớm đi vào đời sống sân khấu kịch Thành phố nói riêng và cả nước nói chung, góp phần tạo nên thành công trọn vẹn của chủ trương xã hội hóa sân khấu. Đây là hướng đi đúng, là xu thế tất yếu của các nền kịch nghệ phát triển. Sân khấu Thành phố từ lâu đã im hơi lặng tiếng và thực tế mới chỉ sáng đèn trong vài năm trở lại đây. Làm gì và làm thế nào, để sân khấu kịch phát triển đúng hướng và mang tính chiến lược? Câu trả lời còn tùy thuộc vào những nhà quản lý, những người làm nghệ thuật đích thực, cùng tâm huyết, chung tay xây dựng nền sân khấu nước nhà. Mong và tin là như vậy!

Đăng Khoa