Tiềm năng bảo tàng bao giờ được đánh thức

(VOH) - Thời gian gần đây, hoạt động của các bảo tàng ở TPHCM và cả nước nói chung đã có sự chuyển hướng mạnh mẽ, bắt đầu có những tín hiệu vui và thu hút được sự quan tâm của cộng đồng. Tại TPHCM, sự kiện 5 bảo tàng được bình chọn vào danh sách 100 điều thú vị của thành phố cũng đã phần nào cho thấy sức hút và sự “chuyển mình” của các bảo tàng trong thời kỳ mới. Tuy nhiên, làm sao để “đánh thức” tiềm năng “thú vị” của các bảo tàng; làm sao để thu hút nhiều khách Việt, đặc biệt là giới trẻ thì vẫn còn là điều trăn trở, thách thức và đòi hòi những chiến lược dài hơi.

Với giá vé chỉ từ 2.000 - 5.000 đồng cho khách trong nước cùng với nhiều chế độ ưu đãi cho học sinh, sinh viên; rõ ràng các bảo tàng đã ý thức và xác định rõ nhóm đối tượng chính của mình hướng đến trong sứ mệnh giáo dục và bảo tồn những giá trị văn hóa lịch sử. Thế nhưng, con số 300.000 - 500.000 lượt khách mỗi năm ở các bảo tàng lớn của thành phố như Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Mỹ Thuật,... chủ yếu vẫn là du khách nước ngoài, còn khách Việt thì vẫn còn thưa thớt với phần lớn là học sinh - sinh viên đến bảo tàng do nhu cầu bắt buộc của chuyên ngành đào tạo liên quan như lịch sử, mỹ thuật, du lịch,...

Trước xu thế phát triển của các loại hình công nghệ thông tin giải trí hiện nay thì việc khám phá bảo tàng xem ra vẫn còn là lựa chọn “xa xỉ” đối với đa số người Việt. Phân tích nguyên nhân khách quan, bà Mã Thanh Cao - Giám đốc Bảo tàng Mỹ Thuật TPHCM nhận định: "Chưa thể nào nhanh chóng mà có thể tạo ra được một thói quen đi bảo tàng cho người Việt Nam được, cái đó chúng tôi cũng băn khoăn! Thí dụ ở nước ngoài, ngay từ khi còn bé đã được cha mẹ dắt đi rồi còn ở đây bây giờ mình bắt đầu mới khởi động thì cũng không phải là tất cả các cha mẹ có đủ thời gian và có đủ mong muốn là đưa con mình đến bảo tàng. Về lượng khách tham quan thì, chúng tôi cũng không có cầu toàn, có rất nhiều sinh viên đi đến xem rất chăm chú nhưng cũng có một số bạn thì có thể là do bị bắt buộc đi cho nên đi xem lướt lướt thôi nhưng mà chúng tôi cũng không buồn, tại vì như vậy là họ cũng đã biết đến bảo tàng rồi...”.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng đội ngũ hướng dẫn và thuyết minh viên, củng cố cơ sở hạ tầng và hệ thống trưng bày theo khuynh hướng hiện đại; các bảo tàng hiện nay cũng không ngừng tăng cường các hoạt động triển lãm, các chương trình chuyên đề, hợp tác giao lưu quốc tế,... Và thay vì “ngồi chờ” như phương thức cũ, các bảo tàng đang năng động để mang thương hiệu và văn hóa bảo tàng đến gần hơn với công chúng thông qua các chương trình phối hợp quảng bá, các buổi trưng bày lưu động tại các trường học, khu di tích, trung tâm văn hóa ở khắp các tỉnh, thành trong cả nước.

Xét đến hiệu quả của hệ thống các bảo tàng chuyên ngành, có thể nói Bảo tàng Mỹ Thuật TPHCM khá nổi bật nhờ sở hữu một kiến trúc đẹp, một không gian đẹp và là một trong những trung tâm mỹ thuật lớn nhất nước với hàng ngàn tác phẩm hội họa, điêu khắc và cổ vật mỹ thuật có giá trị. Vậy nhưng, bấy nhiêu đó thế mạnh dường như vẫn chưa đủ để bảo tàng “bứt phá” và tạo ra sức hút đối với khách nội địa. Góp ý của một số bạn trẻ với Bảo tàng Mỹ Thuật TPHCM: "Khá nhiều bức tranh nhìn vô thì có cảm giác không được bảo quản tốt lắm, một số bức tranh thực sự là nhìn vô thì cũng không có hiểu hết được. Em nghĩ là mình cần có hướng dẫn viên vì em hay đi Dinh Độc Lập thì em thấy bên đó đội ngũ hướng dẫn viên rất đông (Anh Thư - Sinh viên Đại học Kinh Tế - Luật)... Nói chung em thấy hơi một chiều một chút, tức là chỉ có mình đến và nhìn thôi còn chưa có chiều ngược lại. Thường thì em thấy bảo tàng ở nước ngoài thì người ta có người dẫn đi, rồi có cả video, audio các thứ nghe nữa chứ không phải chỉ đi một mình như thế này, tự đọc tự hiểu (Thái Hòa - Kiến trúc sư)... Nếu như mình không nghe sinh viên trường mình nói thì có lẽ mình không biết về những hoạt động đặc sắc của bảo tàng diễn ra. Nếu như mà ban điều hành bảo tàng chú ý hơn đến khâu truyền thông thì những thông tin đó các bạn trẻ sẽ biết đến nhiều hơn. Bảo tàng Mỹ Thuật có cơ sở hạ tầng rất tốt, chỉ yếu một mảng truyền thông đối với tất cả công chúng bên ngoài thôi (Thanh Cúc - Cán bộ Đại học Văn Lang)...”.

Ý kiến của khán giả vừa nêu đối với bảo tàng Mỹ thuật thành phố cũng phù hợp với thực trạng của hệ thống bảo tàng của chúng ta hiện nay. Đó là sự thiếu vắng hiện vật, hình ảnh và sự sinh động cần có để thu hút du khách nhiều hơn.

Với những nét đặc thù riêng và yêu cầu trình độ thẩm mỹ nhất định của công chúng thì đòi hỏi các bảo tàng chuyên ngành cũng phải thấu hiểu hơn và chọn lựa những chiến lược quảng bá sáng tạo hơn. Nói về hướng đi sắp tới, bà Mã Thanh Cao - Giám đốc Bảo tàng Mỹ Thuật TPHCM chia sẻ: “Chúng tôi cũng cố gắng làm sao để cho khách có nhiều thông tin hơn, hướng trong tương lai là giống như audio, tham quan bảo tàng sẽ có những thiết bị và họ thích nghe ở đâu, ở phòng nào thì họ bấm máy họ nghe. Sắp tới thì chúng tôi cũng định sẽ tổ chức một trung tâm hướng dẫn mỹ thuật cộng đồng, tổ chức các lớp học, đặc biệt là lớp trẻ trước. Và mong muốn nữa là sẽ quan tâm đến tuổi hưu, họ sẽ thường xuyên đến bảo tàng và có thể làm tình nguyện viên cho chúng tôi ở trong các phòng trưng bày. Và chúng tôi đang lên kế hoạch làm những sản phẩm lưu niệm của bảo tàng, cố gắng liên hệ với các công ty du lịch để giới thiệu nhiều hơn tour đến Bảo tàng Mỹ Thuật TPHCM. Hiện nay, chúng tôi cũng đang chuẩn bị in ấn một tờ quảng cáo chung để gới thiệu hệ thống bảo tàng của TPHCM...”.

Dù còn nhiều khó khăn trong công tác bảo quản hiện vật, nguồn thu của bảo tàng cũng còn hạn chế nhưng với những nỗ lực thay đổi về nhận thức, chiến lược hoạt động cũng như sự chung tay tương trợ của tập thể cộng đồng; hi vọng là tương lai của các bảo tàng Việt Nam sẽ xán lạn, tiềm năng và văn hóa bảo tàng sẽ sớm được “đánh thức” để mỗi người dân Việt luôn trân quí, tự hào và góp phần giữ gìn những giá trị di sản của cha ông.