Văn hoá nông thôn- Thiếu và yếu

(VOH) - Họa sĩ, nhà nghiên cứu nghệ thuật Phan Cẩm Thượng đã từng ví von rằng văn hóa nông thôn giống như một chiếc bình thủy tinh vậy, rất dễ vỡ.

Và không ngoa mà nói rằng ngày nay chiếc bình ấy đã vỡ. Trong thời buổi đô thị hóa nhanh như hiện nay, làm thế nào để hòa nhập mà không hòa tan trở thành vấn đề cần được quan tâm. Cũng chính từ sự vỡ vụn của văn hóa nông thôn mà Đảng, Nhà nước ta luôn coi trọng công tác giữ gìn, xây dựng và phát huy nó. Chúng ta đang thực hiện NQTW 26 khóa 10 về nông nghiệp, nông dân và nông thôn, theo đó xây dựng nông thôn mới thì văn hóa nông thôn được xem là kim chỉ nam, bởi lẽ nông thôn “mới” không chỉ mạnh về kinh tế, văn minh về xã hội mà phải xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm bản sắc dân tộc.

Thực tế là những xã nông thôn mới ở TPHCM giá trị văn hóa đang ngày càng mai mọt dần. Điều đó đặc ra câu hỏi phải chăng trong quá trình xây dựng nông thôn mới chúng ta đã bỏ quên đến xây dựng văn hóa nông thôn. Trong 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới mà chính phủ ban hành trong đó có tiêu chí về văn hóa nông thôn. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án "Phát triển văn hoá nông thôn đến năm 2015, định hướng đến năm 2020". Đề án bao gồm 4 nội dung chính, gồm: Nâng cao chất lượng gia đình văn hóa; nâng cao chất lượng làng văn hóa; thực hiện tiêu chí phát triển văn hóa nông thôn mới cấp xã ; hoàn thiện hệ thống thiết chế và hoạt động văn hóa, thể thao ở nông thôn. Thế nhưng hiện tại, các xã nông thôn mới của chúng ta lại hầu như còn rất thiếu và yếu về mặt này.

Trước đây, làng nghề thủ công đan lát xã Xuân Thới Thượng, huyện Hóc Môn hoạt động nhộn nhịp. Làng nghề này không chỉ tạo công ăn việc cho người dân mà nó còn là nét văn hóa rất riêng của xã. Bao đời nay, người dân Xuân Thới Thượng vẫn sinh hoạt văn hóa theo tính chất thời vụ, rải rác, không tập trung và không thường xuyên. Nhà văn hóa không có, nội dung các buổi sinh hoạt nhỏ lẻ thì sơ sài như kiểu “cưỡi ngựa xem hoa”. Tinh thần của người dân cũng vì thế mà ngày càng mất đi sự tự nguyện. Chính cái “thiếu” cơ sở vật chất đã dẫn đến cái “yếu” tinh thần. Ông Hồ Văn Phước- một nông dân ấp 5 nói:

Năm 2009, xã vẫn chưa có ấp văn hóa. Trong khi ấp 2 là ấp văn hóa 6 năm liền nhưng năm 2008 bị rớt xuống ấp tiên tiến do vượt quá số hộ sinh con thứ 3. Như vậy thấy rằng ý thức của người dân vẫn còn là một mối lo.

Tương tự như vậy xã Nhơn Đức, huyện Nhà Bè là xã thực hiện đề án nông thôn mới nhưng theo báo cáo đề án thì hiện tại nhà văn hóa xã không có, các điểm sinh hoạt văn hóa cho nhân dân cũng không nhiều. Dần dần người ta quên mất những buổi họp thôn, những hoạt động văn nghệ, thể thao của xã. Họ cho rằng đấy là những thứ quá cũ, nhàm chán. Nhưng họ đâu biết chính những thứ cũ ấy lại mang giá trị đình làng vô giá. Không nói đến giếng nước, cây đa mà ở đây chúng ta chỉ đề cập tới những nét văn hóa thân thuộc, mang nét hiện đại nhiều hơn thì thực tế họ cũng dần lãng quên đi. Hơn nữa thời buổi kinh tế thị trường người dân lao vào cuộc sống tấp nập nên nếu những sinh hoạt văn hóa theo kiểu chập chờn như thế này thì bà con không tha thiết. Vì họ cho rằng chẳng có thời gian đâu mà tham gia, có tham gia cũng không có lợi ích gì. Ông Nguyễn Văn Thôn- một người dân ở Nhơn Đức nói:

Các hoạt động văn hóa nhỏ lẻ, rời rạc suy cho cùng thì một phần do cái khó về kinh phí rót xuống nhỏ giọt. Chính vì thế mà nội dung và hình thức thiếu và yếu là tất nhiên.
Sau cái sầm uất của TP là bước chuyển mình của nông thôn. Sự khởi sắc, thay da đổi thịt trong quá trình đô thị hóa là đáng mừng song điều lo ngại là văn hoá truyền thống bị biến mất, còn văn hóa hiện đại mà chúng ta gầy dựng lại có nguy cơ lai căng. Để văn hóa nông thôn không bị vỡ vụn, theo bà Cao Thị Hòa- chủ tịch Hội nông dân xã Xuân Thới Thượng thì:

Xã Xuân Thới Thượng hiện đang khôi phục lại các câu lạc bộ như CLB đờn ca tài tử, CLB ông bà cháu, CLB gia đình hạnh phúc… đồng thời có kế hoạch phát trển du lịch gắn với văn hóa truyền thống của địa phương.
Ông Bùi Ngọc Qúy- chủ tịch UBND xã Xuân Thới Thượng nói thêm:

Chúng ta phải gắn văn hóa nông thôn với mọi hoạt động văn hóa của xã,đó là đòn bẩy để xây dựng nông thôn mới. Mà yếu tố con người là quan trọng nhất bởi lẽ không có những con người văn hóa thì không thể nào xây dựng ấp văn hóa, nông thôn mới.

Minh Nga