Báo động tình trạng gian lận điện năng

Khách hàng ăn cắp điện bằng máy tạo dòng tại Q.Tân Bình.

Theo thống kê của Tổng công ty điện lực TPHCM, thì số vụ vi phạm trộm cắp điện những năm gần đây xuất hiện ngày càng nhiều và có xu hướng gia tăng trong thời gian tới. Chỉ riêng trong năm 2010, Tổng công ty điện lực TPHCM đã phát hiện và lập biên bản trên 2.600 trường hợp, sản lượng diện năng truy thu là hơn 18 triệu Kwh một năm với tổng số tiền trên 32 tỷ đồng. Chỉ trong 8 tháng đầu năm nay, Tổng công ty đã xử lý hơn 1.300 biên bản vi phạm và truy thu gần 950 trường hợp khách hàng gian lận điện với số tiền hơn 15 tỷ đồng. Qua quá trình lập biên bản kiểm tra, đa số những trường hợp gian lận rơi vào các hộ gia đình, điện sinh hoạt. Số vụ vi phạm trong lĩnh vực kinh doanh ít hơn nhưng thiệt hại gây ra thì nghiêm trọng hơn.

Các biện pháp gian lận phổ biến là dùng máy tạo dòng, nam châm có trường độ từ trường lớn đặt phía trên điện kế hoặc bên hông khiến cho điện kế quay chậm hơn thực tế hoặc can thiệp vào đồng hồ điện mở niêm chì thay đổi kết cấu của điện kế, hay khoan một lỗ nhỏ trên điện kế đưa dụng cụ vào làm chậm điện kế. Trong đó, việc sử dụng nam châm là phổ biến. Thống kê tại điện lực Tân Bình 8 tháng đầu năm cho thấy, có đến 40% số vụ vi phạm là sử dụng nam châm.

Trong thời gian qua, Tổng công ty điện lực TPHCM thường xuyên thực hiện nhiều hình thức tuyên truyền, phổ biến và vận động người dân sử dụng điện an toàn, tiết kiệm và đúng pháp luật cùng những biện pháp nghiệp vụ cụ thể như kiện toàn hệ thống đo đếm, hoặc khi so sánh điện năng tiêu thụ ở một số khu vực nếu phát hiện thấy dấu hiệu bất thường thì thông báo đến địa phương kiểu như “rung cây nhát khỉ” để khách hàng lo ngại mà chùn tay. Tuy nhiên, nói như ông Nguyễn Tự Hùng, Giám đốc công ty điện lực Tân Bình thì “vỏ quýt dày có móng tay nhọn”. Nếu điện lực thực hiện những biện pháp nghiệp vụ để kiềm hãm thì ngược lại khách hàng cũng sẽ nghĩ ra trăm phương ngàn kế để đối phó, mà thủ đoạn thì ngày càng tinh vi thậm chí kiện lại cơ quan điện lực. Ông Nguyễn Tự Hùng nói: "Khi nào mà nhân viên chúng tôi vào bắt được hành vi khách hàng khoan lỗ để chận điện kế mới có chứng cứ cụ thể. Hiện nay đa số nhân viên chúng tôi đi kiểm tra thấy điện kế có lủng lỗ sẵn, trên dĩa có nhiều vết trầy chứng minh là khách hàng đã chọc que để chặn điện kế lại nhưng trên pháp lý chúng tôi không bắt quả tang nên cũng không phạt được. Họ có đơn gửi lên Sở công thương và chúng tôi phải giải tỏa. Mà có bắt tại trận một hộ bỏ nam châm lên điện kế, chúng tôi mời lên làm việc cũng không lên, mời ra tòa thì thấy cũng rất là khó".

Giấu thiết bị ăn cắp điện trong phòng ngủ.

Ông Phạm Hoàng Phùng, phó giám đốc điện lực Tân Thuận cho biết, trong thời gian qua, có rất nhiều thiết bị được quảng cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng là tiết kiệm điện nhưng rất khó xác định đây có thực sự là thiết bị tiết kiệm hay gian lận điện. Ranh giới mong manh này, khiến việc xác định người dân ngộ nhận hoặc cố tình trong việc sử dụng thiết bị là rất khó. Chẳng hạn như nhìn qua máy tạo dòng nhiều người thấy khá giống với máy biến thế nhưng khách hàng đặt dây tiếp đất và cắm máy tạo dòng vào điện kế thì có thể khiến cho điện kế quay ngược trở lại. Ông Phùng cho biết thêm: "Người ta bảo rằng nó là thiết bị tiết kiệm điện nhưng trong quá trình sử dụng không gây ảnh hưởng đến hệ thống đo đếm của ngành điện lực, không gây thấy thoát điện năng, còn đối với các thiết bị dùng để trộm cắp, gây thất thoát điện năng, về phía điện lực cũng đã lập biên bản và gửi cho cơ quan điều tra nhưng cho đến nay vẫn chưa xử lý được trường hợp nào".

Theo các công ty điện lực, hiện nay công tác kiểm tra vi phạm gian lận điện đang gặp nhiều khó khăn. Lớn nhất chính là những bất cập chồng chéo trong các văn bản quy phạm pháp luật đối với công tác xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực điện lực, chủ yếu là xử lý vi phạm hành chính, truy thu mà ít vụ tiến tới xử lý vi phạm hình sự được do thiếu chứng cứ. Chẳng hạn như trường hợp khách sạn Hiệp Minh ở quận Tân Bình, sử dụng rất nhiều thiết bị điện, sản lượng tính toán truy thu khoảng 800 ngàn kwh, tương ứng với 1,7 tỷ đồng. Dù trong lực lượng kiểm tra có cả cảnh sát hình sự lập biên bản, nhưng sau khi nghiên cứu, cảnh sát hình sự trả hồ sơ về đề nghị điện lực Tân Bình chuyển hồ sơ qua Tòa án khởi kiện vì cảnh sát hình sự không đủ chứng cứ để buộc tội. Đã vài lần tòa án mời khách hàng này làm việc nhưng họ làm ngơ.

Một khó khăn khác là khâu kiểm tra khám xét nhà riêng của khách hàng. Thông thường những cuộc kiểm tra diễn ra vào ban đêm, khi thấy động chủ nhà đã nhanh tay phi tang hiện vật như chỉ cần dời cục nam châm ra khỏi điện kế hoặc ngắt nguồn máy tạo dòng là xong. Các thiết bị thường được giấu ở những nơi ít người thấy hoặc ở những khu vực riêng tư nhạy cảm như phòng riêng của phụ nữ. Do vậy, nếu hành động không khéo có thể ảnh hưởng lớn đến thanh danh ngành điện khi mà khách hàng sẵn sàng “vừa ăn cướp, vừa la làng”. Không ít trường hợp lực lượng kiểm tra gặp sự chống đối quyết liệt của khách hàng, nguy hiểm đến tính mạng. Anh Nguyễn Ngọc Luận, tổ trưởng kiểm tra điện lực Tân Bình kể về một tình huống gặp phải tại phường 13 Quận Tân Bình mà đến giờ nghĩ lại anh vẫn còn hãi hùng: "Có lần khi anh em lập biên bản tiến đối với khách hàng bị bắt quả tang đang thực hiện hành vi trộm cắp điện, chúng tôi thực hiện theo quyết định 31 và nghị định 68 là cắt điện, khách hàng đã dùng dao đuổi chém chúng tôi. Khi anh em bỏ chạy, họ đã chém nát chiếc xe máy của chúng tôi, tịch thu những biên bản của anh em đã ghi và xé bỏ. Nói chung là, khi đi làm ở ngoài chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn vì khách hàng chống đối".

Nghị định số 68/2010/NĐ - CP điều 14 quy định rất rõ mức xử phạt vi phạm các quy định về sử dụng điện. Trong đó hành vi trộm cắp điện sinh hoạt dưới 3.000 Kwh có thể bị phạt tiền từ 1 đến 30 triệu đồng. Còn hành vi trộm cắp điện phục vụ các hình thức khác bị phạt tiền từ 5 triệu đến 40 triệu đồng. Đánh giá của các công ty điện lực, mức phạt cao này khiến cho nhiều khách hàng e ngại nhưng vẫn chưa hiệu quả. Ông Nguyễn Tự Hùng, giám đốc công ty điện lực Tân Bình cho rằng: "Việc này cần phải có giải pháp mang tính tổng thể, liên ngành và phối hợp mới có thể giải quyết được Chúng tôi kiểm tra tất cả các trường hợp, nhưng phải ưu tiên những trường hợp nào chúng tôi bắt hụt, dù muốn dù không cũng phải làm mọi giá để đưa ra ngoài".

Hiện nay, người dân đã có ý thức nhiều trong vấn đề tiết kiệm điện nhưng ngành điện khuyến cáo nên thận trọng với những quảng cáo thiết bị tiết kiệm điện không rõ nguồn gốc trên thị trường hiện nay bởi có thể khiến cho khách hàng lâm vào tình huống gian lận điện khi sử dụng. Biện pháp tốt nhất vẫn là thực hiện những hướng dẫn của ngành điện khi sử dụng thiết bị điện trong nhà tiết kiệm và hợp lý.