Hoạt động dịch vụ ở các bảo tàng- Đôi điều cần bàn

Luật đã có , nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể đã tạo nên những bất cập , chồng chéo trong quá trình thực hiện , gây khó khăn cho bảo tàng cũng như sự khó chịu đối với một số người quan niệm Bảo tàng là chốn linh thiêng ,không thể có cảnh mua bán , vui chơi ăn uống . Bảo tàng Hồ Chí Minh chi nhánh thành phố Hồ Chí Minh, được sự hỗ trợ của Cục Di sản văn hóa và Sở Văn hóa thông tin du lịch thành phố, đã tổ chức tọa đàm để cùng lên tiếng “ Bảo tàng hiện đại , cần có các hoạt động dịch vụ cho khách tham quan”. Tiếng nói từ các bảo tàng ra sao?

Nhiều du khách quốc tế đến thăm Bảo tàng chứng tích chiến tranh

Không phải các động dịch vụ mua bán vật phẩm văn hóa như đồ lưu niệm , sách tại các bảo tàng trong thành phố mới đi vào họat động , mà cách đây 20 năm các hoạt động này đã xuất hiện với mục đích phục vụ yêu cầu khách tham quan cũng như cũng như đáp ứng mong muốn của người dân muốn tổ chức tiệc cưới cho con cháu ở một nơi có kiến trúc văn hóa đẹp như bảo tàng. Tuy nhiên , trong quá trình hoạt động các dịch vụ trong bảo tàng trở thành đề tài tranh cãi “ nên” hay “ không nên” , thậm chí trên hệ thống thông tin đại chúng còn cho rằng “ hoạt động dịch vụ tồn tại trong bảo tàng gây phản cảm” .
Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh , chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Hoa Xinh giải trình “ Thành phố Hồ Chí Minh hiện có 11 Bảo tàng ,du khách trong và ngoài nước đến bảo tàng ngày càng đông , ngoài nhu cầu nghiên cứu , tìm hiểu về lịch sử , văn hóa nghệ thuật . Họ còn có nhu cầu khám phá , giao lưu, thư giãn , vui chơi , giải trí , mua sắm hàng lưu niệm ,đó là nhu cầu thiết yếu và chính đáng.Vì vậy hoạt động dịch vụ cần được bổ sung để bảo tàng phát triển bền vững”, lý giải hiệu quả của hoạt động dịch vụ , bà Hoa Xinh cho biết thêm:

Như vậy , hoạt động dịch vụ trong bảo tàng không đơn thuần là đáp ứng nhu cầu khách tham quan mà còn góp phần tạo nguồn thu bên cạnh nguồn thu từ việc bán vé . Nhưng thực tế cho thấy , không phải dịch vụ nào cũng phù hợp với cảnh quan bảo tàng . Cụ thể như Hội trường Thống Nhất , hoạt động dịch vụ được sắp đặt bên trong khuôn viên mang tính chắp vá , làm ảnh hưởng đến không gian kiến trúc . Ở Bảo tàng Tôn Đức Thắng , thì sử dụng mặt bằng tổ chức tiệc cưới cho công nhân , tuy rất khắt khe trong hợp đồng đặt tiệc , nhưng vẫn bị phản ứng từ những người chưa quen với hình ảnh ồn ào không thể có ở bảo tàng. Tương tự , khi bảo tàng Phụ nữ Nam bộ cho thuê mặt bằng tổ chức tiệc cưới liền bị chỉ trích và yêu cầu chấm dứt ngay các hoạt động phản cảm ở địa điểm cần sự trang nghiêm. Được hỏi về vấn đề này , bác Đào Văn Giai , nhà ở phường 12 quận Bình Thạnh cho biết:
Ở góc nhìn người làm kinh tế , tiến sĩ kinh tế Nguyễn Hữu Huy bày tỏ sự đồng thuận với ý kiến “ Bảo tàng được phép làm dịch vụ”. Ông cho rằng hãy thay đổi cái nhìn về bảo tàng, đừng nhìn bảo tàng là cái bàn thờ , mà hãy xem đó một không gian văn hóa cần lan tỏa . Ông Nguyễn Hữu Huy nói:
Bà Nguyễn Thị Minh Lý , Phó cục trưởng Cục di sản văn hóa cho biết ở nhiều quốc gia trên thế giới , hoạt động dịch vụ trong bảo tàng là một phần không thể thiếu . Bà Lý cho rằng việc tổ chức các hoạt động dịch vụ tại bảo tàng sẽ góp phần quảng bá truyền thống văn hóa , lịch sử dân tộc đối với du khách quốc tế , là cách tuyên tuyền giáo dục hiệu quả cho các tầng lớp nhân dân , giúp bảo tàng làm tốt nhiệm vụ bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa . Hoạt động dịch vụ trong bảo tàng là vấn đề vừa mới và vừa khó , vậy nên muốn làm tốt hoạt động này bà Nguyễn Thị Minh Lý gợi ý:
Dịch vụ nào được phép có mặt trong bảo tàng là vấn đề đang được tranh luận , bởi Luật Di sản tuy đã được bổ sung và sửa đổi , nhưng lại chưa có văn bản dưới luật hướng dẫn thực hiện . Vì vậy , các bảo tàng vẫn phải vừa làm vừa đối phó với các cơ quan chức năng , vừa chịu đựng sự chỉ trích của một bộ phận người dân vẫn còn quan niệm “bảo tàng là chốn thiêng liêng”.Vì vậy , điều cần làm ngay để “cởi trói” cho hoạt động dịch vụ trong bảo tàng là Cục Di sản sớm tạo hành lang pháp lý , còn các bảo tàng thì phải có quy hoạch , thiết kế không gian riêng cho từng loại hình dịch vụ , cung cấp sản phẩm dịch vụ phù hợp với đối tượng khách tham quan , đây là yếu tố quyết định đến quy trình và hiệu quả hoạt động dịch vụ trong các bảo tàng , góp phần đưa văn hóa Việt Nam vào lòng mọi người một cách tự nhiên , sinh động và hấp dẫn hơn ./.