Tin tứcChia sẻ về những diễn biến của dịch bệnh mùa hè cũng như những hy sinh thầm lặng của cán bộ y tế dự phòng, phóng viên Đài đã có cuộc phỏng vấn với PGS-TS Phan Trọng Lân - Viện trưởng Viện Pasteur TPHCM:
* Thưa PGS TS Phan Trọng Lân, sau dịch Sởi mạnh vào năm 2009-2010 thì theo chu kỳ năm nay dịch Sởi đã trở lại với số ca mắc và tử vong cao hơn. Ngoài dịch sởi thì còn nhiều dịch bệnh khác cũng đang rình rập và chủng virus có nhiều biến đổi. Ông có thể đánh giá một đôi nét về công tác dự báo dịch trong tình hình hiện nay?
 |
| PGS.TS.BS Phan Trọng Lân - Ảnh: TTO |
- PGS TS Phan Trọng Lân: Việc đô thị hóa, giao lưu đi lại giữa các vùng càng ngày càng tăng làm cho các dịch bệnh mang từ vùng này sang vùng khác dễ dàng hơn, các dịch bệnh bất thường đó, chúng ta phải nghĩ đến những giải pháp phòng chống tổng thể. Từ năm 2003 đến nay, riêng cúm chúng ta đã phát hiện 5-6 chủng cúm mới trong đó có những dự báo không dễ. Năm 2005 người ta dự báo dịch cúm A H5N1 có thể biến đổi lây từ người sang người ở khu vực Châu Á gọi là rốn dịch nhưng năm 2009 đại dịch đã xảy ra không phải ở khu vực Châu Á. Dự báo không dễ, do đó mỗi quốc gia phòng chống phải mang tính toàn cầu và cùng chung tay đáp ứng nhanh chóng quan trọng nhất là thường xuyên, kịp thời phát hiện những cái chủng bất thường, ngạn ngữ phòng chống dịch là phát hiện dịch ngay từ nguồn kiểm soát tốt thì đấy là biện pháp hiệu quả nhất. * Như ông đã nói, việc dự báo dịch cũng không dễ dàng gì và Viện pasteur cũng có những nghiên cứu phát hiện các chủng virus bất thường, đối với dịch Sởi trong thời gian qua con số tử vong rất cao, nhiều người đổ lỗi cho hệ thống y tế dự phòng đã không lường trước được tình huống như thế này, trước đó Viện Pasteur đã có những cảnh báo gì đối với ngành y tế và với cộng đồng?
- PGS TS Phan Trọng Lân: Viện chúng tôi không phải chờ đến dịch mới triển khai mà chúng tôi đã thực hiện ngay từ đầu năm. Thí dụ như Sởi chúng tôi nghiên cứu đặc điểm dịch tễ phối hợp với các bệnh viện nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, nguồn gốc của bệnh này từ đâu, Đối với Sởi thì chúng tôi phát hiện ra chủng D8 xuất phát đầu tiên ở Anh, sau đó qua Malaysia, sau đó là Ấn Độ năm 2011 sau đó năm 2013, 2014 phát hiện ra ở chỗ chúng tôi. Chúng tôi biết được nguồn gốc bệnh ở đâu để chúng tôi phòng chống nó phù hợp hơn.
* Theo ông đâu sẽ là giải pháp căn cơ trong công tác phòng chống dịch bệnh?
- PGS TS Phan Trọng Lân: Cái phòng chống dịch tôi cho rằng nên nhìn nhận ở khía cạnh đẩy mạnh công tác dự phòng hơn, khi có dịch ta huy động toàn xã hội, người dân sẽ có cảm giác rằng các hoạt động đấy chỉ khi có dịch mới triển khai. Thì công tác tuyên truyền vận động người dân thực hiện những hoạt động đấy, cũng như các cơ quan phải đi trước. Hơn nữa đặc thù của công tác y tế công cộng nói chung, nguồn bệnh đường lây truyền đường bệnh chúng ta rất khó xác định vì việc giao lưu đi lại quốc tế, từ vùng này qua vùng khác cũng như sự biến đổi của virus trong xã hội ngày càng nhiều. Biện pháp phòng chống phải đặt dự phòng lên đầu tiên chứ đến khi xảy ra dịch xảy ra mới thực hiện thì khi đó đã muộn. Phải tăng cường năng lực toàn bộ hệ thống để từ công tác năng lực phát hiện sớm đáp ứng kịp thời, phối hợp để kiểm soát.
* Ông có thể chia sẻ những khó khăn mà những cán bộ y tế dự phòng đã gặp phải khi vào những mùa dịch bệnh và kể cả khi dịch không xảy ra?
- PGS TS Phan Trọng Lân: Công tác y tế dự phòng được Đảng nhà nước coi như nhiệm vụ ưu tiên và cũng đã có những sự đầu tư cho toàn bộ hệ thống. Tuy nhiên đối với cán bộ làm công tác y tế dự phòng thì việc cân đong đo đếm hiệu quả của nó thì khó nhìn thấy, ví dụ như chúng tôi làm tốt công tác tiêm chủng chẳng hạn như bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván trước đây tỉ lệ mắc rất cao, trăm ngàn trường hợp đến nay thì hầu như không còn, khi không còn thì người dân hầu như quên đi những điều đó, quên đi nỗ lực của cán bộ y tế dự phòng đã ôm từng phích lạnh đến tận người dân để chăm sóc, khi quên đi những điều đó, dịch bệnh bùng phát thì lại nói đến trách nhiệm của chúng tôi. Thứ hai là công tác dự phòng mang tính thầm lặng khó khăn, nhiều lúc chúng tôi có nhũng cán bộ nữ, đáp ứng kịp thời những kết quả xét nghiệm làm ngày làm đêm ở các phòng xét nghiệm, họ cũng là những người có gia đình phải đi xa, xuống xã phường xử lý những ổ dịch, 1 tháng có khi đi 25 ngày. Có những người thường xuyên nằm trong vùng có nhiều côn trùng truyền bệnh theo dõi giám sát những hành vi để tìm biện pháp phòng chống, trong bối cảnh thế giới trong đó có cả Việt nam các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm chưa rõ nguyên nhân ngày càng nhiều thì những người tiên phong bước vào những nơi ấy, đánh địch mà không thấy địch thì nguy hiểm luôn luôn rình rập. không phải đến với họ không, khi họ vào nguồn dịch trở về gia đình có nhiều người tủi thân vì gia đình và những người bên cạnh xa lánh, cán bộ y tế dự phòng thầm lặng như vậy nên mong rằng xã hội có cái nhìn rõ ràng hơn về những đóng góp của cán bộ y tế dự phòng.
* Xin cảm ơn ông.