Tin tứcNguyên nhân giá lúa Đông xuân giảm như vậy theo Hiệp hội lương thực Việt Nam cho biết chính vì thị trường xuất khẩu trầm lắng. Trong tổng số khoảng 700.000 tấn gạo xuất khẩu từ đầu năm đến nay, thì các hợp đồng tập trung chiếm tới 71%, số hợp đồng thương mại thời gian gần đây không có, vì các nhà nhập khẩu vẫn chờ giá xuống, mà hợp đồng thương mại thường chiếm hơn 60% tổng sản lượng gạo xuất khẩu của VN trong những năm qua. Các nhà nhập khẩu lúa gạo không ký hợp đồng trong thời gian này cũng dễ hiểu bởi chính họ cũng biết hiện nay lúa Đông xuân ở ĐBSCL, vựa lúa xuất khẩu chính của VN, đang bước vào thời kỳ thu hoạch rộ với năng suất khá cao, bình quân 6,5 tấn/hecta. Cung nhiều, cầu ít thì tất yếu giá sẽ giảm và họ sẽ là người được lợi. Tâm lý chờ đợi này cũng có ở hệ thống kinh doanh gạo xuất khẩu của VN. Cuối cùng, nông dân luôn là những người chịu thiệt thòi nhất bởi giá vật tư đầu vào họ đã không được quyết định và giá đầu ra của lúa gạo do họ sản xuất ra, chính họ cũng không thể quyết định!
Trước thực trạng này, vừa qua Hiệp hội lương thực Việt Nam VFA đã thông báo giao cho 30 doanh nghiệp trong hiệp hội tổ chức thu mua 1 triệu tấn gạo, tương đương với 2 triệu tấn lúa, với giá bảo đảm không dưới 4.000đ/kg lúa khô tại kho để dự trữ, nhằm giữ cho giá lúa không giảm thêm, giúp nông dân sản xuất lúa có lời khoảng 40%. Tuy nhiên, so với sản lượng thu hoạch dự kiến đạt khoảng 9 triệu tấn lúa, tức khoảng hơn 4,5 triệu tấn gạo, trong đó có 3 triệu tấn dành cho xuất khẩu thì việc mua 1 triệu tấn gạo dự trữ của hiệp hội triển khai cũng chưa thấm vào đâu!
Theo số liệu hiệp hội cung cấp thì hiện nay, hệ thống kho tàng đủ để trữ 3 triệu bốn trăm ngàn tấn gạo, trong khi đó, hiện gạo lưu trong kho của các doanh nghiệp chỉ khoảng 1 triệu hai trăm ngàn tấn, chưa kể trong tháng 3 và tháng 4 các doanh nghiệp sẽ giao khoảng 800.000 tấn cho các hợp đồng đã ký trước đó, như vậy là hệ thống kho có thể trữ được khoảng 3 triệu tấn gạo. Hiệp hội chỉ mua 1 triệu tấn gạo dự trữ thì số lượng lúa gạo thừa mứa còn lại sẽ đi đâu? Hay lại nằm tràn đồng, tràn đường? Và khi đó, nông dân sẽ như thế nào trước bao khoản chi phí, nợ nần phải lo toan? Bên cạnh đó, cách thức thực hiện theo chỉ đạo của hiệp hội là doanh nghiệp sẽ yêu cầu thương lái căn cứ vào giá doanh nghiệp đưa ra để mua lúa cho nông dân với giá hợp lý, không ép giá có thể thấy khó khả thi. Lấy gì bảo đảm thương lái sẽ không nhân cơ hội lúa còn dư thừa mà ép giá những nông dân đang gặp khó khăn về tồn trữ, về nợ ngân hàng, nợ vật tư đã vay trước đó? Liệu các doanh nghiệp có đủ điều kiện để kiểm soát được mức giá thương lái mua lúa của nông dân hay không? Và lấy cơ sở nào để bảo đảm doanh nghiệp sẽ thực hiện triệt để “chỉ đạo” của hiệp hội, khi đối với họ, kinh doanh là phải có lời, liệu doanh nghiệp có thể bị lỗ hay không khi mua lúa với giá không dưới 4000đ/kg? và nếu giá xuất khẩu gạo thời gian tới tăng cao thì nông dân có được chia sẻ chút lợi nhuận gì không?
Rõ ràng, chủ trương nghe ra thì tốt nhưng để hiệu quả, có nghĩa là để ổn định giá lúa trên thị trường theo giải pháp như hiệp hội đề ra, quả thật không dễ dàng.
Theo chúng tôi, Chính phủ cần là người chỉ huy việc thu mua lúa tạm trữ và phải là mua hết lượng lúa hàng hóa trên thị trường cho nông dân. Và tất cả doanh nghiệp xuất khẩu gạo, nếu có kho tàng đều có thể tham gia thu mua, không nhất thiết chỉ gói gọn trong số 30 doanh nghiệp lớn. Chính phủ cần nhanh chóng đề ra các chính sách khuyến khích doanh nghiệp như ưu tiên dành nguồn vốn, hỗ trợ lãi suất ngân hàng,… doanh nghiệp nào tham gia nhiệt tình sẽ được ưu tiên trong các hợp đồng tập trung,… Các địa phương cũng cần bắt tay vào hỗ trợ nông dân và kiểm tra việc thương lái mua lúa hàng hóa cho nông dân theo đúng giá chính phủ đề ra.
Lúa Đông xuân tại ĐBSCL đang bước vào cao điểm thu hoạch, từng ngày, từng ngày, số lượng lúa hàng hóa sẽ càng nhiều hơn, để tránh tình trạng lúa chất đống, phơi đầy đường chờ thương lái thu mua, Chính phủ cần nhanh chóng bắt tay vào cuộc, để nông dân sản xuất lúa được yên tâm, chuẩn bị sẵn sàng bước vào vụ lúa Hè thu sắp tới.
Hồng Vân