VĐHN: Giáo dục thời "cạnh tranh"

(VOH) - Trong nền Đại học Việt Nam, chưa hình thành khái niệm “cạnh tranh”, vì chưa bao giờ nhà nước “thương mại hóa” ngành giáo dục. Ấy thế mà, trong vài năm trở lại đây, nhiều chiêu thức cạnh tranh được một số trường, chủ yếu là ngoài công lập tung ra hòng chiêu dụ thí sinh nộp đơn xét tuyển nguyện vọng vào trường mình, sôi động không kém gì trên thương trường.

Các hình thức như: hàng chục trường tới tấp gởi “giấy báo trúng tuyển” về đến tận nhà mặc dù thí sinh không hề nộp đơn xét tuyển, rồi miễn giảm học phí, hạ điểm chuẩn, lợi dụng kẽ hở trong quy chế, tặng học bổng có giá trị lớn…đều trở nên lạc hậu khi năm nay một số trường khá sáng tạo còn nghĩ ra cách “câu” thí sinh bằng tiền.

Dĩ nhiên, ngay khi cách thức trên vừa được trưng ra ngay lập tức đã bị Bộ GDĐT thổi còi vì mức độ phản cảm của nó. Nhưng từ việc các trường nghĩ ra trăm phương nghìn kế để tuyển cho đủ chỉ tiêu mà không khỏi chạnh lòng.
Mùa tuyển sinh năm nào, lãnh đạo Bộ GDĐT đều khẳng định đảm bảo nguồn tuyển cho các trường. Năm nay, theo thống kê, còn hơn 200.000 thí sinh có điểm thi trên sàn không trúng tuyển NV1. Đây là nguồn tuyển NV2, NV3 vô cùng dồi dào dành cho các trường
Tuy vậy, lại đang tồn tại một nghịch lý là “kẻ ăn không hết người lần chẳng ra”. Nhiều ngành, trường - hầu hết là các trường ĐH ngoài công lập - lại khá vất vả trong việc tuyển đủ chỉ tiêu mặc dù điểm chuẩn chỉ bằng sàn. Có không ít ngành đã phải đóng cửa vì không có người học. Năm ngoái, có đến 25% số trường ĐH và CĐ công lập và ngoài công lập không tuyển đủ chỉ tiêu với số lượng lên đến gần 55.000 chỗ học.
Vậy thí sinh đã đi về đâu trong khi cánh cửa vào ĐH là khá hẹp?
Hầu hết các trường đều đổ lỗi do tâm lý TS chỉ thích học ở các trường ĐH công lập. Nguyên nhân trên đúng nhưng chưa đủ, vì có một thực tế hầu hết các ngành đào tạo của các trường ngoài công lập đều trùng lắp nhau, vì những ngành này không đòi hỏi đầu tư lớn. Bên cạnh đó, chỉ trong vài năm trở lại đây hàng loạt trường ĐH mới ra đời cộng với một số trường được nâng cấp từ cao đẳng, chưa được người học biết nhiều nên “lần không ra thí sinh” trong những năm đầu là điều không thể tránh khỏi.

Theo nhận định của nhiều chuyên gia, hiện việc cấp phép thành lập trường ĐH được thực hiện khá dễ dãi. Nhiều trường mới vừa được cấp phép thành lập đã vội vàng tuyển sinh trong khi chưa hội đủ các điều kiện cần thiết để đảm bảo chất lượng mà trường hợp của ĐH Phan Thiết và một số trường khác là một điển hình về sự cẩu thả đến khó tin.

Chưa hết, mức chi phí theo học tại các trường thuộc khu vực này cũng đang là một trở ngại không nhỏ để thí sinh tìm đến. Hầu hết chi phí trong quá trình đào tạo tại các trường ngoài công lập đều trông chờ vào học phí của người học.

Hiện tượng cạnh tranh trong giáo dục ở bậc ĐH-CĐ chỉ mới xuất hiện trong vài năm gần đây và đang ngày càng trở nên quyết liệt hơn trong việc thu hút người học. Tuy nhiên, không như thương trường, chỉ cần “mạnh gạo, bạo tiền”, giáo dục là một ngành dịch vụ đặc biệt, được vun đắp trên cơ sở niềm tin của người học mà nền tảng là chất lượng giảng dạy được tích lũy trong một quá trình lâu dài. Những trường có tiềm lực, tạo dựng được uy tín với người học dĩ nhiên sẽ được ưu tiên lựa chọn mà không cần bất cứ một hình thức “khuyến mãi” nào. Và trong thực tế có không ít trường ngoài công lập đã tuyển đủ chỉ tiêu từ rất sớm.

Cạnh tranh thu hút người học vất vả là thế, nhưng vẫn đang có hàng chục hồ sơ xin mở trường ĐH đang xếp hàng chờ được xét duyệt. Điều dễ hiểu là với số vốn tích lũy khổng lồ so với vốn góp ban đầu sau vài năm họat động của các trường đi trước khiến lĩnh vực đầu tư giáo dục trở nên béo bở hấp dẫn hơn bao giờ hết. Vậy là vì lợi nhuận, người ta đã không mấy quan tâm tới chất lượng đào tạo.

Rõ ràng, nguồn tuyển là dồi dào và không thiếu, nhưng việc các trường không thể tuyển đủ người học là phụ thuộc rất nhiều vào các điều kiện đảm bảo chất lượng của từng trường. Việc sáng tạo các chiêu thức cạnh tranh chỉ mang lại hiệu quả nhất thời. Vì thế các trường cần quan tâm nhiều đến chiến lược dài hạn, không thể chạy theo mục tiêu trước mắt, tìm mọi cách lấp đầy chỉ tiêu để tìm kiếm quyền lợi./.