Đặc khu Côn Đảo, mảnh đất được mệnh danh là "địa ngục trần gian" năm xưa, từ lâu đã trở thành biểu tượng bất khuất của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Hệ thống di tích Nhà tù Côn Đảo cùng Nghĩa trang Hàng Dương là nơi ghi dấu những năm tháng đấu tranh kiên trung và sự hy sinh bất tử của hàng vạn chiến sĩ cách mạng, đồng bào yêu nước cho nền độc lập hôm nay.
Với truyền thống lịch sử hào hùng ấy, Côn Đảo đã trở thành điểm hẹn tâm linh thiêng liêng, nơi mỗi người con đất Việt tìm về để tri ân quá khứ và gửi gắm niềm tin vào những điều tốt đẹp. Nếu như vài năm trước, không gian trầm mặc tại các điểm di tích từng bị bủa vây bởi khói bụi vàng mã và rác thải nhựa, thì nay vùng đất thiêng này đang khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn mới: văn minh, trang nghiêm và xanh, sạch, đẹp đến ngỡ ngàng.
Có mặt tại Nghĩa trang Hàng Dương và khu di tích Nhà tù Côn Đảo những ngày này, dễ dàng nhận thấy một nhịp sống tâm linh rất khác. Không còn cảnh khói hương nghi ngút đến ngạt thở hay những túi nilon, đồ mã bay khắp khuôn viên di tích như giai đoạn 2022 – 2024 trước đây. Thay vào đó là những giỏ lễ mộc mạc với hoa tươi không bọc nilon, trái cây, nước đóng lon và các vật phẩm sinh hoạt đều là thật. Du khách đến với khu du lịch tâm linh này được khuyến khích dùng hoa cành, hoa bó để dâng lễ… Sự thay đổi tích cực này bắt nguồn từ đề án kinh tế tuần hoàn và chiến dịch "Giỏ lễ xanh" được triển khai đồng bộ từ đầu năm 2025. Từ chỗ gặp không ít bỡ ngỡ, đến nay quy định "3 không" (không hàng mã, không mút xốp, không rác thải nhựa dùng một lần) trước khi vào khu di tích đã được du khách tuân thủ tuyệt đối 100%.
Ông Nguyễn Xuân Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý di tích, Bảo tàng - Thư viện cho biết: "Rác thải nhựa và các sản phẩm nhựa là 100% loại bỏ ở bên ngoài trước khi vào tham quan, thăm viếng. Tất cả những nội quy của đơn vị đề ra thì du khách đều thực hiện 100% và chỉ số môi trường tại đơn vị hiện nay luôn đạt tiêu chuẩn tốt, không còn tình trạng hàng mã đốt và túi bóng nilon đi vào trong di tích nữa."
Điểm nhân văn sâu sắc của mô hình này chính là vòng đời tiếp nối của các lễ vật sau khi hạ lễ. Thay vì bị đốt bỏ thành tro bụi như trước, các vật phẩm thật như quần áo, dép, guốc, lược, khăn mặt... được phân loại kỹ lưỡng, chuyển tới Hội Phụ nữ đặc khu hoặc đưa ra nhà quàng trang để trao tặng lại cho người dân địa phương và những người có nhu cầu sử dụng. Đối với thực phẩm và hoa quả dâng cúng, ban quản lý tiến hành sàng lọc cẩn thận mỗi ngày. Những trái cây hư hỏng, hoa héo (trung bình từ 10 – 15 mét khối/ngày) được thu gom để ủ phân compost phục vụ chăm sóc cây xanh, cảnh quan ngay trong khu di tích. Riêng những trái cây tươi ngon, đảm bảo chất lượng (trung bình từ 5 – 7 sọt mỗi ngày, khoảng 25 kg/sọt) sẽ được chuyển giao cho Hội Chữ thập đỏ đặc khu Côn Đảo để phân phát tận tay bà con nghèo, những hoàn cảnh khó khăn trên đảo.
Với du khách trong nước từ khắp mọi miền Tổ quốc, hành trình đến Côn Đảo không chỉ là một chuyến du lịch đơn thuần mà là cuộc trở về với cội nguồn, nơi sự thành kính được thể hiện bằng nếp sống văn minh và tinh thần tương thân tương ái. Đặc biệt, với những người từng nhiều lần quay lại vùng đất này, sự đổi thay về môi trường cảnh quan mang lại cảm xúc vô cùng rõ nét.
Chị Đỗ Thị Hương, du khách đến từ Hưng Yên cho biết "Nếu như trước đây túi nilon bay khắp khuôn viên nghĩa trang, thì nay hoa dâng lễ đều không bọc nilon, việc đốt vàng mã và rác thải nhựa cũng chấm dứt hoàn toàn nên không khí ở đây rất trong lành, thoáng mát. Tôi rất hài lòng và mong muốn có thêm nhiều dịp quay trở lại mảnh đất này."
Với du khách trong nước, hành trình đến khu di tích Hàng Dương ở Côn Đảo không chỉ là một chuyến du lịch đơn thuần mà là cuộc trở về với cội nguồn, nơi sự thành kính được thể hiện bằng nếp sống văn minh và tinh thần tương thân tương ái, nhiều du khách phương Nam cũng bày tỏ sự đồng tình cao khi các hủ tục mê tín được thay thế bằng những lễ vật thiết thực. Bà Trần Thị Kiều Nga, du khách đến từ phường Bình Thạnh, TP HCM nhận xét: "Bây giờ là thời điểm cải cách để hướng tới những điều tốt đẹp cho môi trường, nên tôi thấy đồ lễ toàn là đồ thật, không còn vàng mã nữa. Mâm lễ có dép, có khăn, có nón, có hoa quả,những vật dụng rất thực tế trong cuộc sống chứ không còn mang tính mê tín như trước. Tuy ở ngoài Côn Đảo nhưng cách làm này rất văn minh, thậm chí còn hơn cả ở thành phố".
Không chỉ ấn tượng với diện mạo xanh, những giá trị lịch sử bi tráng tại các điểm di tích nhà tù, bảo tàng vẫn luôn là sợi dây kết nối thiêng liêng, lay động trái tim du khách và hun đúc lòng yêu nước cho các thế hệ, du khách Nguyễn Thị Yến, đến từ Hà Nội, xúc động chia sẻ: "Khi đến thăm nghĩa trang Hàng Dương, Hàng Keo rồi vào các khu di tích, bảo tàng, nhà tù, tận mắt chứng kiến tôi mới thực sự thấu hiểu các vị anh hùng của đất nước mình đã phải chịu đựng sự tra tấn khốc liệt đến mức nào. Tôi vô cùng thương cảm và biết ơn các thế hệ cha anh đã hy sinh tất cả để thế hệ trẻ chúng tôi có được nền độc lập như ngày hôm nay. Đến đây, tôi chỉ biết thành kính bày tỏ tấm lòng tri ân sâu sắc nhất".
Chính sự giao thoa giữa chiều sâu lịch sử hào hùng và nỗ lực bảo tồn cảnh quan, giữ gìn chỉ số không khí trong lành đã tạo nên sức hút đặc biệt cho vùng đất này trên bản đồ du lịch quốc tế. Du khách nước ngoài khi tìm đến đây không chỉ bị chinh phục bởi những câu chuyện lịch sử về ý chí con người, mà còn ấn tượng mạnh mẽ trước một hệ sinh thái được bảo vệ nghiêm ngặt, nơi du lịch văn hóa, lịch sử vận hành hài hòa với các tiêu chuẩn phát triển xanh. Côn Đảo hôm nay đang viết tiếp câu chuyện truyền thống theo một cách rất riêng. sự linh thiêng không nằm ở những tàn tro vàng mã, mà hiện hữu trong chính ý thức gìn giữ màu xanh của thiên nhiên, sự sẻ chia ấm áp với cộng đồng và lòng trân trọng đối với mảnh đất thiêng liêng của Tổ quốc.



















